Waarom we mooie kerken moeten ontwerpen (en ervoor moeten betalen)

artikel van Sean Salai sj in America, het jezuïtisch tijdschrift.

artikel in het publiek domein 

Vertaling in het kader van het symposium 'Schoonheid, bron van evangelisatie' op 24 juli 2022 in Hasselt, ter herdenking van de 705de verjaardag van het Sacrament van Mirakel (Sacra705):

Duncan G Stroik is een architect, auteur en professor van architectuur aan de University of Notre Dame. Zijn werk is onder andere de OLV van de Heilige Drievuldigheid kapel in Santa Paula, Californië, het Schrijn van OLV van Guadalupe in LaCrosse, Wisconscin; de Kathedraal van St Jozef in Sioux Falls, SD en recent de kapel van het Heilig Kruis aan de Jezuïeten hogeschool Tampa, Fla. 

Professor Stroik is de auteur van 'The Church Building as a Sacred Place: Beauty, Transcendence and the Eternal, en de stichter-editor van Sacred Architecture Journal. In 2016 ontving hij de Arthur Ross Award voor klassieke architectuur. Ik interviewde professor Stroik per telefoon over zijn werk. 

Hoe zou u de staat van de sacrale architectuur in het Katholicisme van de VS vandaag beschrijven? 

Ik zou zeggen dat het aan het verbeteren is, en het is een erg spannende tijd om met sacrale architectuur bezig te zijn in de VS. 

Welke positieve trends ziet u in de sacrale architectuur? 

De jongere priesters en bisschoppen, 60 jaar en jonger maar ook sommige oudere priesters, opgegroeid met kerken die gebouwd werden in de jaren 60 en aangepast in de jaren 80. En ik zie nu aandacht voor dingen die genegeerd werden in de vorige decaden, met name een grotere aandacht voor de Eucharistie, met daardoor een grotere drang voor schoonheid in de kerk en vooral het tabernakel. Dat zagen we 25 jaar geleden niet. 

Welke bezorgdheden heeft u over de sacrale architectuur? 

Ik wil een Traditionele (met een hoofdletter T) Katholieke architectuur promoten, wat niet wil zeggen van 1950, 1650 of 1250, maar te kijken naar de hele traditie van de Katholieke architectuur. We willen mooie gebouwen hebben, maar vaak willen we geen geld besteden. Hoewel architecten vaan goede intenties hebben, zijn ze niet getraind in klassieke of gothische kerken. Ze willen mooie dingen doen, maar vaak eindigt het met het slecht of verkeerd te doen. Dus is er het gevaar dat we dingen doen die traditioneel zijn met een kleine t, en niet erg goed. We zijn te vaak tevreden met middelmatigheid als het theologisch of liturgisch correct lijkt. 

Hoe definieert u sacrale architectuur? 

Sacrale architectuur zijn de gebouwen die bedoelt zijn om God te eren en het volk te dienen. Dat zijn niet enkel kapellen, kerken en kloosters. Dat zijn ook schoolgebouwen, ziekenhuizen en andere plaatsen die enig religieus doel hebben. 

Mensen hebben vaak een sterke reactie op mooie Katholieke gebouwen. Hoe verstaat u schoonheid in de sacrale architectuur? 

Ik denk dat we zo 50 jaar een gebrek hebben gehad aan enkele principes van de sacrale architectuur. Schoonheid is daar een deel van. Maar ik focus op wat ik zie als de 5 principes: verticaliteit, directionaliteit, iconografie, geometrische orde en duurzaamheid. Als we die 5 dingen goed doen dan hebben we een basis voor een sacraal gebouw dat ook mooi kan zijn. 

Mensen reageren ook sterk op sacrale architectuur die lelijk en uit de tijd lijkt. Welke fouten zie je dat Amerikaanse Katholieken maken in de sacrale architectuur? 

Gedateerde stijlen zijn een enorm probleem voor architectuur vooral in de late 20ste eeuw. Als we proberen te doen wat liturgisch en financieel correct is, dan bouwen we heel wat structuren die niet echt goed tegen de tijd kunnen. Sommige dingen die toen het laatste nieuw leken, lijken dat helemaal niet meer vandaag. 

In meer succesvolle Sacrale ruimten, is er een unieke samensmelting van het oude en nieuwe die samenwerkt, zoals in de kathedraal van Chartres en de zuidamerikaanse missies. Hoe zoekt u een evenwicht tussen oud en nieuw als architect, om niet zomaar een slechte copie van het verleden te maken en er meteen verouderd uit te zien? 

Ik denk dat het natuurlijk en goed is dat we leven in, onze erediensten houden en onze gebouwen mooi maken. Als een klassicist ben ik niet geïnteresseerd om een historisch gebouw te bewaren zonder iets toe te voegen. Ik wil het vrij van lelijkheid houden, vrij van toevoegingen die niet op hun plaats lijken of van een duidelijke lagere kwaliteit zijn. We zien zo veel historische gebouwen, die een vrijstaand altaar hebben dat helemaal niet op hetzelfde niveau staat dan de rest van de kerk. Als ik iets nieuw doe in renovatie van een oudere plaats, moet het eruit zien alsof het er altijd heeft gestaan of nog mooier is dan de originele elementen. Iets toevoegen aan het verleden is een goed ding; maar iets slecht toevoegen aan het verleden kan slechter zijn dan helemaal niets doen. 

Als een van de intellectuele grondleggers van de University of Notre Dame School of Architecture, onderwijst u architecten om sacrale gebouwen te bouwen in een neoklassieke stijl. Wat zeg je aan de Katholieke instituten die iets mooi willen bouwen maar niet de prijs kunnen betalen om iets in die stijl te laten ontwerpen? 

Ik heb daar veel sympathie voor. Het is wat ironisch, omdat onze voorouders vaak immigranten, moeten beginnen met heel simpele structuren. Maar ze bouwen opnieuw of hernieuwden naar mate ze het konden betalen. Het is ironisch dat we als rijke amerikanen denken over simpliciteit, maar dat doen we en ik moet dat aanvaarden. Dus moeten we zoeken om schoonheid te bouwen met een budget. Mijn kort antwoord is dat we voorrang moeten geven waar we willen focussen met onze mogelijkheden om een zo groot mogen impact te hebben. Dat betekent meestal het gezicht van het gebouw, de facade en haar hart, het koor. 

Welke bezorgheden hebben de Katholieken meest als ze u opzoeken om een opdracht te geven? 

De mensen die naar mij komen hebben meestal gezien wat we doen en zijn geïnteresseerd om iets gelijkaardig te doen. Als ze niet weten wat we doen of hoe we het doen, dan zijn wij waarschijnlijk niet de firma voor hen. Onze klanten hebben meestal bezorgdheden over de prijs en het integreren van traditionele elementen. Een van mijn doelen is de samenwerking is om te zoeken wat voor hen werkt in hun specifieke stad of religieuze instelling. Ik heb geen formule die voor iedereen past. Ik zoek iets dat werk voor die precieze gemeenschap, school of religieuze orde. 

Uw recente werk voor een kapel van het Heilig Kruis aan de Jezuïeten hogeschool in Tampa, ter vervanging van een oude structuur van 1962 in het kader van de schoolvernieuwing, trok veel aandacht. Wat kan u vertellen over de uitdagingen bij die opdracht? 

Wel de eerste uitdaging was dat de Tampa Jezuit had de indruk dat ze moesten vasthouden aan de originele kapel omwille van kosten en uit nostalgie van het bestaande gebouw. Maar dat gebouw was 16-zijdig en dat is moeilijk om daar iets aan te bouwen. We kwamen met een design dat kon passen aan die erg lage gebouw, maar het werd snel duidelijk dat dit veel te duur zou zijn. Dus kwamen we met een tweede eenvoudig voorstel, passend bij de Jezuïeten-traditie om het te vervangen. De nieuwe structuur was kost-effectief. 

Dus de eerste uitdaging was om het idee van de renovatie van het oude gebouw dat in niet al te goede staat was weg te krijgen. Een tweede was dat pater hermes, de president van Tampa Jezuit en anderen vanalles van het oude gebouw wilden behouden. Die kapel was gecentraliseerd, met grote abstracte glasramen en vele ingangen voor de studenten. We bestudeerden een aantal van deze gecentraliseerde Jezuïetenkerken om datzelfde gevoel te krijgen, maar we konden niet alles doen dat ze wilden. Ik had nooit gedacht dat we ooit een gecentraliseerde Jezuïetenkerk zouden bouwen, maar we hebben het gedaan en maakten er wat van. Ik heb 25 jaar gewacht op een klant die ons een gecentraliseerde kerk zou willen laten bouwen met voldoende hoogte. 

Waar vind je God in uw werk van aanleren en scheppen van Sacrale architectuur? 

Het is mijn hoop dat we de kerk dienen, en in zekere manier, dat we de gelovigen helpen om dichter bij Christus te komen door deze gebouwen. De architectuur ervaren is natuurlijk maar een klein deel van onze ervaring in de kerk. Maar architectuur en kunst zijn een erg duur deel van het Katholicisme dat een lange tijd kan meegaan. Het is altijd een hoogtepunt van mijn leven om een dedicatie-mis mee te maken, zoals hier in de kapel van het Heilig Kruis in Tampa in augustus, en om een bisschop het altaar en de muren te zien zalven in een heilige ruimte, die onze firma gemaakt heeft. 

Als je een ding tegen Paus Franciscus zou zeggen over sacrale architectuur, wat zou het zijn? 

Ik zou zeggen dat de kerken een van de wegen zijn waarop de universele Kerk spreekt tegen de mensheid, tegen de ongelovige, tegen de gemarginaliseerde en de arme. En dat is dus iets waar de Kerk steeds in heeft geïnvesteerd. We moeten dat zo blijven doen, of het nu de restauratie is van het Heilig Graf in Jeruzalem of het bouwen van nieuwe kerken in de arme regio's van de wereld. Ik denk dat een van de tastbare en langwerkende manieren waarop we de mensen in nood kunnen dienen, in de periferiën, is door sacrale architectuur. 

Wat is uw hoop voor de toekomst van de Sacrale architectuur? 

Ik hoop dat we meer talentvolle architecten vinden die mooie dingen maken - en niet enkel proberen te leren wat men voor ons deed, maar werk ontwikkelen op een nieuw niveau. Ik hoop op kunstenaars die leren beeldhouwen en schilderen op een heel hoog niveau opdat onze kerken terug plaatsen woden van heel hoge artistieke kwaliteit om de mensen hun geest te verheffen. 

Wat moeten mensen onthouden van uw werk?

Wat ik geprobeerd heb de laatste 25 jaar, en nog steeds doe, is om tegen te spreken wat ons 40 jaar verteld is: 'Dat kan je niet meer maken. We kunnen geen zaken meer bouwen zoals ze vroeger gebouwd werden. We hebben geen vaklui meer zoals we ze hadden.' Dat is mijn missie, om die 'algemene wijsheid' tegen te spreken, die een PR was voor de modernistische architecturale agenda. Ik wil die iconoclastische agenda tegenspreken, door de vitaliteit van de kerkelijke traditie aan te tonen in haar sacrale kunst. 

Een laatste gedachte? 

Nu we een jezuïetenkapel hebben gedaan, hoop ik dat ik andere mag doen - want er is een rijke jezuïtische traditie, niet allen architecturaal, maar ook voor onze urbane zones. Ik ben fan van het huwelijk tussen kunst en architectuur in de Jezuïetengebouwen, of het nu de Gesu in Rome is of de missiekerken in Zuid Amerika. De grote interesse in een gesofisticeerde theologie kan ons inspireren voor een gesofisticeerde architectuur en kunst. Ik geloof dat dat gebeurde in de Kapel van het Heilig Kruis in Tampa omdat de jezuïeten wilden dat dat gebeurde. Het was een eer om daar deel van uit te maken. 

zie duncan g Stroik 

Dony Mac Manus: breng schoonheid terug in de kunstwereld

Op 24 juli 2022 organiseert de Hasseltse Sacramentsbroederschap een symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie', naar aanleiding van de 705de verjaardag van het Mirakel van Viversel-Hasselt op 25 juli 1317. 

Dit artikel verscheen op aleteia.com op 26-5-2018, en is beschikbaar in het openbaar domein. Hier een vertaling naar het Nederlands.

Ierse beeldhouwer onderstreept het belang van traditie, anatomie en de Theologie van het Lichaam. 

Als je eens een slechte dag heb, denk dan aan dit verhaal uit het leven van Dony Mac Manus. In 2001, had deze Ier, die nu in New York City woont, een serie van slechte dagen. Het begon met het vreselijke nieuws van een New York politieman, een vader van kinderen voor wie Mac Manus oplette, op een avond ging zitten, en een kogel door zijn hoofd schoot. 

Na de scene van de tragedie bezocht te hebben en troost te geven aan zijn kinderen, ging Mac Manus terug naar zijn huis, een appartement in Queens. In het midden van de nacht werd hij wakker door geluiden van pijn en zuchten in zijn achtertuin. De buur die op de bovenste verdieping woonde, was uit het venster gesprongen om zelfmoord te plegen. Later die lente, brandde de kunstschool waar Mac Manus les volgde af. Een crucifix die hij had gemaakt voor zijn eindwerk was beschadigd doordat de bovenste verdieping er bovenop viel. Enkele weken later, op 11 september kwamen de twee brandweermannen die zijn crucifix uit het puin hadden gehaald, om bij de aanslag op de Twin Towers. 

'11 september was iets als 'Ik moet hier absoluut weg' zei Mac Manus in een interview, nog steeds onder de indruk 16 jaar later. Hij vloog naar huis, maar werd opgehaald op Dublin airport door zijn broer, die hem het bericht bracht van een vriend die zijn vrouw en kinderen had vermoord en zelfmoord trachtte te plegen. 

Het was vast voorzienigheid, dat de volgende halte voor Mac Manus Rome was, om mee te doen aan een beeldhouwcompetitie in het vaticaan. Hij won de opdracht niet, maar tijdens deze tijd maakte hij tekeningen van de Pieta van Michelangelo, uit drie richtingen. 

Door de Pieta te tekenen moest hij haar ook beschouwen, 'een van de mooiste beelden uit de geschiedenis' zei hij - en wat het voorstelt - ' de ergste misdaad die er bestaat in de geschiedenis: God-moord'. Deze ervaring was het antigif dat hij nodig had na zoveel verschrikkelijk leed. 

Wat Mac Manus bewoog was de combinatie van Michelangelo zijn kunde en spiritualiteit. 'Ik werd gevoed door de overvloed van het interne leven van de grote meester. Dat gaf me een enorme bewondering voor de diepte van deze erfenis en dat dit iets van buitengewone waarde is.'  

Door de Pieta te tekenen realiseerde hij dat 'als dit kunstwerk alles kan helen, al de wonden die ik kreeg, dan kan ik misschien als ik ook maar een heel klein beetje van de magie van Michelangelo zou kunnen hebben, kan ik iets bijdragen aan de wereld, of in ieder geval om de nieuwe generatie te leren om het veel beter te doen dan ik' zei hij. 'En ik voelde de drang om een protagonist te zijn, niet een consument van cultuur, en uit te gaan en bij te dragen tot de geschiedenis van de kunst zo goed als ik kan, en het was bevrijdend voor me om te realiseren dat ik geen Michelangelo moet zijn of een van deze grote kunstenaars, maar dat het voldoende is om in de achtergrond van hun carrière te staan, maar juist de plaats te scheppen waarin Michelangelo kon ontstaan. 

Uiteindelijk kon Mac Manus deze ruimte helpen scheppen - en niet minder dan in een van de plaatsten van deze grote meesters. In Florence, in Italië, lieten de Dominicanen hem toe om een Sacred Art School te beginnen in een voormalige studio van Fra Angelico. Zoals Fra Angelico streefde Mac Manus ernaar om kunst te maken en kunst te leren tot meerdere glorie van God. Maar hij bracht zelf een wat ander perspectief mee, en vol van zijn eigen ervaring en de tijd waarin we leven. 

Hij werd geboren in Dublin in 1971, en kwam jong in aanraking met kunst. Zijn moeder was een kunstenaar, en gaf hem toen hij 7 jaar was een stuk klei, waar hij maar 'een autootje of olifant' van moest maken. Ieder juveniel enthousiasme dat hij mocht hebben over de kunstwereld, werd ondermijnt bij zijn hogere studies. Hij werd buitengezet aan de National College of Art and Design in Dublin omdat hij zich niet wilde plooien naar de 'deconstructieve, relativistische groep' die daar de lakens uitdeelde. 

Dat was in zekere zin zijn eerste kennismaking met de ideologische revolutie van de 1960s en haar intellectuele architecten, Michel Foucault en Jacques Derrida. 

'Zij infiltreerden de universiteiten van het westen' legt Mac Manus uit 'en deconstrueerden eigenlijk het Engels, filosofie, theologie, architectuur en kunst - iedere discipline eigenlijk - die de grote Europese traditie, de Grieks-Romeinse, Judeo-Christelijke wortel van onze cultuur en zo de bakermat en bron van ideeën. ... In de kunstschool leerden ze ons niet tekenen of schilderen of beeldhouwen; ze zeiden je om naar de bibliotheek te gaan en een idee te krijgen, en als je een idee heb dan zoek je objecten en dan zoek je of je je idee met die objecten kan communiceren. Bijvoorbeeld door twee cola-blikjes aan elkaar te lijmen en dan nog wat rommel erbij. Gewoon relativistische onzin. Met als basis, dat als je een kunststudent bent, je dus een genie bent. Jij bent een kunstenaar. Er is geen standaard, geen discipline. ... Het is waarschijnlijk het meest ontaarde beroep in de geschiedenis ervan, want er is absoluut niets dat een kunstenaar kan doen dat in vraag mag gesteld worden. Hij kan op de grond spuwen en dat tot kunst verklaren.'

Niettemin werd het werk van Mac Manus voor zijn scriptie gekozen door het National Museum of Ireland voor permanent tentoon te stellen in de hedendaagse silver collection. Hij kreeg een Millennium Scholarship van 20 000 dollar van de Bank van Ierland om een Masters of Fine Att degree te volgen aan de New York Academy of Art, waar hij een heel andere aanpak vond dan zijn Ierse scholing, meer academisch en meer formeel. 

Het beeldhouwen van de crucifix aan de New York Academy was een levens-veranderende ervaring. 

'Fundamenteel wat ik wilde doen met de creatie van deze crucifix is essentieel het lichaam van Christus. Het is een academische studie van de botten en spieren van de kruisiging, en ik wat het lichaam van Christus aan het contempleren. Ik wilde in mijn eerste taal, de vorm, mijn eigen geloof uitdagen: Geloof ik werkelijk dat God botten en vlees werd? En ik deed het naar de design-theorieën van Michelangelo: een pyramide met spiraal, de pyramide van stabiliteit, de spiraal voor beweging.'

Het project kreeg als titel  Corpus Christi. Een bevriende priester kwam naar zijn studie en had als commentaar: 'Wat je doet is heel gelijkaardig aan de Theologie van het Lichaam van Johannes Paulus II.' Mac Manus had daar nooit van gehoord, gebaseerd op een aantal presentatie van de Paus die hij in het vaticaan hield. Maar na te luisteren naar opnames van Christopher West in verdediging van de Theologie van het Lichaam, was Mac Manus overtuigd van haar monumentale belang. 

'Ik startte om het te onderwijzen aan de New York Academy aan andere studenten van de studio. Iedere vrijdag avond, had ik een open forum over de Theologie van het Lichaam, en de studio was boordevol.' 'En dat ging door tot 3 uur s'morgens op zaterdagmorgen in de bars van Soho, met gesprekken over theologie, en heel wat plezier. Dit zijn kunstenaars die van over heel de wereld komen en alles studeren over het lichaam, behalve over wat het betekent, en hier kregen ze wat de betekenis was.'

Volgens de kenner van de Theologie van het Lichaam, Bill Donaghy, zijn de ideeën van Johannes Paulus II een 'verfriste, vernieuwde visie op de schoonheid en waardigheid van de menselijke persoon en onze universele roeping tot liefde en gemeenschap, die geschreven is in de sexualiteit van iedere man en vrouw.'

'Het was een echt geschenk, en het werd een echte nucleus van mijn apostolaat bij kunstenaars, om zo kunstenaars tot het geloof te brengen, omdat ze werkelijk een echte praktische relatie had die iets te zeggen had' 'Het was niet zomaar een ideologie of academisch gepraat. Het was iets dat werkelijk iets waardevol was dat aan hun werk kon bijdragen en aan hun verstaan wie ze zelf zijn.'

Als het lichaam heilig is, dan moeten Katholieke kunstenaars ook niet vasthouden aan valse ideeën over bescheidenheid. En tekenen of beeldhouwen van levende naaktmodellen is essentieel, volgens Mac Manus. 'Als je een volledige kennis hebt over het menselijk lichaam, dan heb je alles. Het is het meest gesofisticeerd en mooiste ding in de wereld, de menselijke conditie, de menselijke ziel. ... Dat betekent dan je in dialoog kan treden met de realiteit van de menselijke persoon voor u.'

Rond deze tijd, ontdekte Mac Manus de Brief aan de Kunstenaars van Paus Johannes Paulus II. In 2009 bracht hij, hij leefde toen een tijd in Florence, daar een aantal Katholieke kunstenaars bij elkaar voor de vernieuwing van de kunst. 

'We bestuurden de brief van de Paus samen, en bestudeerden het goed, en toen ik aan de laatste pagina kwam zag ik dat de datum exact 10 jaar eerder was.' 

Dat was de start van de Sacred Art School van Firenze.

Ondertussen was Osamu Tanimoto uit Tokyo naar Firenze gekomen om de oude meesters te bestuderen. 

Ik wilde schilderen zoals zij, zegt Tanimoto in een interview. 'Ik wist niets van het Evangelie of van de Kerk. Ik copieerde gewoon de meesters. Ze zijn mooi, maar ik begon te voelen dat ik iets niet begreep. Er was iets in deze schilderijen dat ze werkelijke mooi maakte.'

Tanimoto ontmoette Mac Manus op een tentoonstelling en liet zijn verwondering blijken. Mac Manus nodigde hem uit in zijn studio en de lezingen over de Theologie van het Lichaam. De twee kwamen tot een dialoog en Tanimoto werd een van de eerste studenten van de Sacred Art School. 

Met ouders die 'cultureel boeddhisten' waren, groeide Tanimoto op als agnost. Maar hij 'had de intuïtie dat er iets was dat hemzelf oversteeg. Dus was ik in zekere zin op zoek naar God. Ik was geïnteresseerd in het begin en het einde van het universum; vanwaar we komen en waar we heen gaan.'

Mac Manus stelde voor om met hem door de catechismus te lezen. 

Met de Theologie van het Lichaam als een soort onderpand, focussen de lessen van Mac Manus op schoonheid en het menselijk lichaam, zegt Tanimoto. 'Het is het mooiste design in de schepping. God maakte ons naar Zijn beeld. Dus is de studie van het naakt op vele manieren een gesprek met God. We zien het mooiste design van God.'

De leraar leidde de klas van Tanimoto door een diep onderzoek van een schilderij van de Aankondiging door Jacopo Pontormo, met de nadruk hoe de kunstenaar heel strikt de anatomische details volgt om schoonheid en genade uit de drukken in de verschijning van de aartsengel Gabriël. 

'Ik had niet begrepen dat er zo een innerlijkheid was in de kunstwereld,' zegt Tanimoto, 'Dus was het artistiek een grote revelatie, en ook spiritueel omdat ik de schoonheid kon voelen. ... En dat komt zowel van de wetenschap als zijn geloof. Het toonde aan dat wetenschap en geloof elkaar handen kunnen schudden en iets mooi maken, iets dat God van ons wil. Dat vind je niet vaak in hedendaagse kunst.'

Tanimoto was gedoopt in 2010, op de leeftijd van 28 jaar. 

De in New York geboren Shana Smith was al Katholiek, en kende de Theologie van het Lichaam, toen ze studeerde aan de Sacred Art School. Maar de ervaring bracht haar ertoe om de aanpak van Mac Manus te imitren. 

'De aanpak van Dony inspireerde met in mijn werk aan de Katholieke hogeschool' zegt Smith die les geeft aan St Ignatius College prep in Chicago. 'De reden waarom ik in een Katholieke school wilde werken was precies dat ik wilde zijn voor mijn studenten, wat Dony was voor mij, door hen in contact te brengen met sacrale kunst en voorwaarts gaan in de traditie. Dony maakt een mogelijkheid voor ons om in dialoog te treden met de oude meesters.'

Vandaag is Mac Manus niet langer verbonden aan de school in Firenze, maar wil een gelijkaardig project beginnen in Venice (USA). Een korte film over zijn visie en werk is gelanceerd in de USA. 

'Dony wil de traditie van de barok en naturalisme doen herleven, zoals ik dat wil doen met de Gotiek en naturalisme,' zegt de kunstenaar David Clayton, de stichter van The Way of Beauty. 

Wat we willen doen is om deze tradities weer in te voeren, en het is geen historisme, maar het leeft en ademt en ontwikkelt binnen de grenzen ... ze opnieuw toepassen op manieren die spreken voor mensen van vandaag. Ik denk niet dat we er al zijn. Niemand is. Maar Dony is zeker een van de leiderzs. Hij is een van de leiders van beeldhouwwerk in het naturalistische veld. ... en hij verbindt dit met de christelijke wereldbeeld en het verstaan van de menselijke persoon.' 

Wat betreft de plaats van de Theologie van het Lichaam in de kunst, zegt Clayton dat wat nodig is in de kunst vandaag is een 'algemene en diep verstaan van de antropologie van de menselijke persoon, en als je dat benadert vanuit de Theologie van het Lichaam dan is dat fantastisch, en dat is wat Dony heeft gedaan. 

Donderdag 3 februari: aanbidding in de St Quintinuskathedraal van 15 tot 16 uur.

 Het is alweer de eerste donderdag van de maand, en dus is er aanbidding in de Kathedraal van 15 tot 16 uur. Iedereen welkom. 

Gebedsintenties van de Paus: Februari 2022:

Voor de vrouwelijke religieuzen en de gewijde vrouwen  

We bidden voor de vrouwelijke religieuzen en gewijde vrouwen; wij danken hen voor hun zending en  hun moed. Mogen zij nieuwe antwoorden blijven vinden op de uitdagingen van onze tijd. 

Hoogmoed is de vijand van grote Kunst

 uit Catholic Herald - Pride is the enemy of great art. door Joseph Pearce, 11-07-2019

Vertaling van een artikel, mede in het kader van het symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie' dat op 24 juli 2022 wordt georganiseerd in Hasselt

En hij zei: Laat ons de mens maken naar ons beeld en gelijkenis ... En God creëerde de mens naar zijn eigen beeld: naar het beeld van God creëerde hij hem: man en vrouw creëerde hij - Genesis 1: 26-27

Wat betekent het dat de mens geschapen naar Gods beeld en gelijkenis? Op welke manier maakt het beeld van God in ons ons anders dan de rest van zijn Schepping? En welk verband is er tussen dit beeld en onze verbeelding? 

We kunnen in zekere zin zeggen dat alle schepsels van God in zekere zin naar Zijn beeld geschapen zijn vermits ze de vruchten zijn van Zijn scheppende geest. Hij dacht hen of maakte hen tot wording. Hij is daarom de al-Vader en alle schepsel zijn Zijn kinderen. Daarom is het dat St Franciscus spreekt over broeder Zon en zuster Maan, of broeders wind en lucht, zuster water en broeder vuur. We delen het kind-zijn met de hele schepping omdat alles geschapen werd door dezelfde Vader. 

Maar is is een manier, zoals het boek Genesis ons duidelijk maakt, dat de Mens geschapen is in de gelijkenis en beeld van God, dat hem apart zet van al de rest van Gods schepsels. Maar als er iets uniek is in de mens, iets van Gods beeld en gelijkenis in de mens dat niet gevonden kan worden in andere schepsels, dan is het belangrijk om dat te onderscheiden. Wat is het dat ons anders maakt dan de rest van Gods schepselen? Op welke manier zijn wij als God? Wat maakt ons 'Goddelijk'?

Het antwoord is te vinden in de manier waarop wij de drie-ene schittering delen van het Goede, het Ware en het Schone. Hoewel alle dingen goed zijn in de zin dat ze alle gemaakt zijn door God, is er een diepere goedheid, die we kennen als deugd, die vrijheid van instinct vraagt, een vrijheid van de wil die ons vrijwillig het goede doet kiezen. Een eikenboom is goed, als een werk van goddelijke kunst, maar het is wat het is. Het kan alleen zijn wat een eikenboom kan zijn en kan enkel doen wat een eik voor geprogrammeerd is en moet doen. Het kan niets anders doen. De eik doet niets anders omdat hij geen wil heeft die hem toelaat om iets anders te doen. 

De Mens daarentegen, heeft de vrijheid om te kiezen om meer tenvolle te zijn wie hij moet zijn, dat is als God, maar hij kan kiezen om te weigeren. Meer ten volle als God zijn betekent goed zijn omdat God goed is, waar zijn omdat God waarheid is, en schoon zijn omdat God schoon is. Goed worden als God betekent meer lief te hebben, om ons vrijwillig opzij te zetten in offerende dienst voor de ander; meer waar te worden als God is door beter en helderder te redeneren, de realiteit leren kennen in overeenstemming met de manier dat God die kent; en schoon zijn zoals God schoon is, betekent de mooiheid van Gods beeld en aanwezigheid in Zijn schepping zien en zelf ook scheppers te worden, en mooie dingen te maken zoals God mooie dingen maakt. 

Als het maken van mooie dingen het beeld in ons toont van de Maker van alle mooie dingen, dan kunnen we zien dat ver-beeld-ing ons het lichtende beeld van Gods beeld in ons toont. De mens is niet gewoon geschapen; hij is gemaakt om een schepper te zijn. Hij is vrij om te zijn verbeelding virtuoos te gebruiken, en zijn talent te gebruiken conform aan de wil van de Schepper; maar hij kan ook kiezen om zijn talent te gebruiken voor zijn eigen hoogmoedige doelen, en de prijsloze parels van de verbeelding in de goot te werpen. 

Het talent van de verbeelding is niet anders dan de andere talenten van Gods beeld in ons. We kunnen ze vrij gebruiken of misbruiken. We kunnen goed zijn zoals God goed is, maar we kunnen dat ook weigeren, en het kwade kiezen; we kunnen waar zijn zoals God waarheid is, maar we kunnen ook de leugen kiezen; we kunnen mooie vruchten voortbrengen van de verbeelding zoals God van zijn eigen goddelijke verbeelding alles wat goed is voortbrengt, maar we kunnen ook kiezen voor lelijkheid of les fleurs du mal (zoals Charles Beaudelaire het zo evocatief verwoord), de zieke vruchten van een verbeelding die verziekt wordt door hoogmoed; 

De verbeelding, net als de ziel waar het een deel van is, moet gedoopt worden. Het moet sterven voor zichzelf zodat het kan verrijzen in Christus. Het is deze gedoopte verbeelding die de hoorn des overvloeds van grootse boeken heeft voortgebracht die de mooie bloesems zijn van de boom van het Christendom. 

Christus, Hoop voor Europa: Pelgrimage van Parijs naar Chartres met Pinksteren 4 tot 6 juni 2022

 

Zie de website van Notre Dame de Chrétienté.

Ieder jaar lopen 15 000 jongeren (of toch die zich jong voelen) de pelgrimage van de Kathedraal van Parijs naar de Kathedraal van Chartres. 

Ook wie denkt de 100 km niet te kunnen lopen, kan 'meegaan': door biddend lid te worden als 'ange-gardien' ('engelbewaarder')

Uit Vlaanderen neemt steeds een groep deel als 'OLV van Scherpenheuvel', uit Wallonië als 'Notre Dame de Foy'. 

Is kunst een toegangsweg tot God?

 vertaling van een artikel op Aleteia: Comment l'art est-il une voie d'accès à Dieu? door Sophie Mouquin. 

In voorbereiding op het symposium Sacra705: Schoonheid, bron van Evangelisatie, dat onze broederschap houdt op 24 juli 2022 in Hasselt. 

De christelijke kunst drukt de relatie tussen de mens en de God-Schepper uit. De artistieke creatie is een bijzondere weg om met de moderne mens het mysterie te ontdekken, als de kunstenaar zich voedt met een echte en constante dialoog met de Kerk.

De kunst is altijd al een weg nar God geweest, een weg via de schoonheid. Door de artistieke schepping, kan de mens zich openen voor wat hem overstijgt, voor iets dat boven hem is. Er is een christelijke opvatting die de kunst ziet als weg van waarheid die ons op de weg van de schoonheid zet, die de schoonheid openbaart. Dat is de zin van christelijke kunst. Schoonheid houdt de belofte en de pracht van de waarheid en de overvloed, dus God. God is mooi en goed. Christus is 'de mooiste onder alle mensen' (Ps 45,3) et de 'goede herder' (Joh 10,11) die de mens zijn oorspronkelijke schoonheid geeft. 

Een weg naar boven:

De Franse filosofe Simone Weil schreef: 'In alles wat in ons een puur en authentiek gevoel van schoonheid teweegbrengt, is er werkelijk de aanwezigheid van God. Het is bijna een incarnatie van God in de wereld, waarvan de schoonheid teken is.' En Paus Benedictus XVI, die deze passage van Simone Weil citeert, schrijft: 'De Schoonheid - degene die zichtbaar wordt in het universum en de natuur, tot degene die uitgedrukt wordt in kunstcreaties - kan een weg worden naar het transcendente, naar het ultieme mysterie, naar God, juist door haar capaciteit om de horizon van het menselijk bewustzijn te vergroten en te openen, om haar boven zichzelf uit te stuwen, en ons brengt over de afgrond van de oneindigheid."

'Authentieke schoonheid opent het menselijke hart voor nostalgie, voor een diep verlangen om te kennen, om lief te hebben, om naar de ander te gaan, naar wat boven zichzelf uitstijgt. Als we de schoonheid ons ten diepste laten raken, ons verwonden, onze ogen laten openen, dan herontdekken we de vreugde van het zien, de kracht om de diepe zin van ons zijn te herkennen, het mysterie dat ons omringt en waarop we steeds kunnen bouwen, het geluk en de passie van de dagelijkse inzet', zegt Paus Johannes Paulus II ons in zijn brief aan de kunstenaars in 1999.

De wereld van vandaag is niet onverschillig ten opzichte van kunst, juist in tegendeel:

De wereld van vandaag is gekenmerkt en wordt doorkruist door een soort hypersensibiliteit, in ieder geval door een visuele overvloed. Temidden van al die beelden, waarvan sommigen ons zicht kunnen perverteren, is de kunst in staat om ons te raken en de moderne mens te begeleiden die God zoekt zonder het te weten, en die moet leren kijken, omdat het 'beeld dat ik heb over de ander bepaalt mijn menselijkheid' (Benedictus XVI).

De kunst- in al haar vormen - doordringt onze hedendaagse gemeenschappen, tot op een punt dat het een massa consumptieproduct is geworden. De mensen van onze tijd zijn daardoor meer ontvankelijk om zich op die manier voor God te openen, door die weg, die de weg van de schoonheid is. Dat brengt ons terug op de vraag van de blik. We zien heel veel dingen, in een soort van boulemie van beelden, maar zonder ernaar te kijken. Dat is ook waar in het onderwijs: we zien jongeren maar we kijken er niet naar: ernaar kijken, dat vraagt een bekering. 

Als men leert kijken, dan ziet men God: 

Dat is de prachtige titel van een boek van EH Marie-Eugène de L'Enfant-Jésus: Ik wil God zien. Ja, onze God heeft dat uitzonderlijke, dat hij zich wil laten zien, zelfs aanraken, dat hij dus een zintuigelijke ervaring van het geloof mogelijk maakt. 

Heel lang, stelden de theologen de schoonheid voor als een 'uiterste ervaring': de schoonheid kwam na de goedheid en de waarheid. Dat zegt St Augustinus, om maar een van de reuzen van het Christelijke denken te citeren. Maar men kan de schoonheid ook zien als een begin, als de toegangsweg voor de goedheid en de schoonheid. Dat is wat Hans Urs von Balthasar verdedigt. De Schoonheid is een belofte, de geopenbaarde glorie van God, een propedeutiek. De ware schoonheid is maar een belofte, en hoewel mooi op haar eigen, maar is dat maar voor zover ze een belofte inhoudt. De aankondiging van het kerygma is niet woordelijk uitgedrukt. Ze laat zich zien, voelen. Ze toont het Woord. 

De schoonheid zal de wereld veroveren. 

De recente Pausen hebben zich in die geest tot de kunstenaars gericht, en treden de gedachten van Hans Urs von Balthasar bij, die de schoonheid beschouwde als een belofte die opent naar goedheid en waarheid. Men citeert vaak de zin van Dostoïevski 'De Schoonheid zal de wereld redden.' Dat komt uit de roman De Idioot (1868) waarin een jonge man Hippolyte Terentiev, zich richt tot prins Mychkin, de held van de roman: 'Is het waar, prins, dat u ooit gezegd hebt dat schoonheid de wereld zal redden. Heren, zei hij met aandrong tot allen, de prins zegt dat de wereld gered zal worden door de schoonheid, maar welke schoonheid zal dan de wereld redden?' En de prins antwoordt niet. Het christelijke antwoord is dat er veel schoonheden zijn, sensueel, esthetisch, maar dat alles slechts de reflectie is van een enkele Schoonheid, dat is God. De eerste esthetische schoonheid raakt ons met gevoel, door het zien,  het voelen, het gehoor. Maar ze volstaat niet op zichzelf. Een schoonheid die niet meer wil doen dan ons een plezier te bezorgen vergaat met het gevoel dat ze voortbracht. Maar de gevoelsmatige schoonheid, die welke Socrates ons voorstelt, doet ons een tweede schoonheid binnen gaan, de metafysische en ethische, die van Plato, waar de schoonheid geïdentificeerd wordt als waar en goed. 

We moeten die schoonheid hervinden.

We moeten die schoonheid hervinden en volgen, die geordend moet zijn als Schoonheid om werkelijk mooi te zijn. Zonder dat, kan de Schoonheid geperverteerd worden, zoals we leren uit de soms ambivalente houding in de Schrift: 'In plaats van de mens te openen voor de horizonten van de ware vrijheid, door ze naar boven te trekken, sluit ze juist op en maakt ze tot slaven zonder hoop of vreugde. Het gaat om een bekorende, maar hypocriete schoonheid, de verlangens opwekt, de zin naar macht, bezit en dominatie, en zich snel omvormt tot het tegendeel, door het gezicht aan te nemen van het obscene, van het schokkende en van de gratuite provocatie.' (Benedictus XVI)

De dialoog tussen de kunstenaars en de Kerk

Om kracht, macht en zin te geven aan zijn werk, moet de kunstenaar te rade bij de bron en steunen op de priesters. Zou de christelijke kunst dood zijn? Neen! Men associeert de Katholieke kunst met figuratieve kunst: de band tussen kunst en incarnatie legt die band uit. Onze God werd men, en liet zich zien, dus is voorstelbaar. Maar de christelijke kunst kan ook, en de geschiedenis toont dat aan, ook de wegen van het abstracte bewandelen. Er bestaan vandaag grote chirstelijke kunstenaars, moedige kunstenaars. Maar er is ook dringend een nood dat kunstenaars zich terug voeden, een echte dialoog hebben met de Kerk, want een christelijke kunst kan niet geïsoleerd leven van de gemeenschap die het geloof heeft. 

De Kerk moet terug inspiratiebron van de schepping worden. 

Gedurende eeuwen was de christelijke kunst een vrucht van een vruchtbare dialoog tussen kunstenaars en priesters en theologen. De Kerk van vandaag is geen (of zeldzaam) mecenas meer. Ze bestelt geen werken meer. Nochtans is dat essentieel, en Johannes Paulus II heeft meermaals onderstreept dat de dialoog tussen de kunst en het magisterium esssentieel is. De Kerk moet terug initiatiefneemster en inspiratiebron van schepping worden. De dialoog is noodzakelijk en vruchtbaar. En dat kan van hoge eenvoud zijn: een mooie pagina van het Evangelie doen kennen aan een kunstenaar die vandaar uit die gaat weergeven. Alle kunstenaars hebben dat nodig, om zo gevoed te worden. En welk beter voedsel dan het woord van God? De christelijke kunst kan niet op zichzelf geschapen worden, autogecentreerd. Ze moet voortkomen uit de rijkdommen van heel de gemeenschap, doorheen dialoog. 

Paulus VI sprak zo tot de kunstenaars: 'We hebben u nodig. Onze dienst heeft nood aan uw medewerking. Want zoals u weet is ons dienstwerk dat van prediken en toegankelijke en begrijpelijk maken, en zelfs bekoorlijk, die wereld van de geest, van het onzichtbare, van het ongrijpbare, van God. En daarin, bent u meesters. Dat is uw vak, uw missie; en uw kunst is die van de schatten van de geest te grijpen en die om te vormen in woorden, kleuren, vormen, van toegankelijkheid.'

De dialoog tussen de Kerk en kunstenaars is steeds vruchtbaar. 

Er zijn historische precedenten die de vruchtbaarheid van de dialoog tussen Kerk en kunstenaars laat zien: in de eerste eeuw van de XVIde eeuw kende de artistieke wereld een crisis, het maniërisme, een moment waarop het effect werd nagestreefd voor zichzelf, tot nadeel van de waarheid die ze wilde afbeelden. Sommige kritiek van protestanten was daarom niet zonder grond. Wat is er gebeurd? Op het concilie van Trente vroegen de concilievaders dat die vraag werd aangepakt, niet door het magisterium van de Kerk, maar pastoraal. Het gevolg was er bijna onmiddellijk. Een ongelooflijke vruchtbaarheid, enorme topwerken werden gemaakt als gevolg van de dialoog van de kunstenaars met de Kerk. 

Een van de goede voorbeelden van de vruchtbaarheid van die dialoog is het werk van Caravaggio. Caravaggio is een krachtige childer die de mensen enorm raakt en die ook vandaag nog een 'weg' tot evangelisatie is. Zijn werk was een product van een constante dialoog met de Kerk, een dialoog die soms hoog opliep, maar een echte dialoog: en de kunst voedt zich daarmee. Daar is werkelijk een taak voor de Kerk om zo nieuwe roepingen te doen bloeien. Als de christelijke kunst is uitgepraat, dan moet ze zich hernieuwen en zich voeten aan de bron: de Schrift en het gebed, en in gemeenschap niet alleen. Dat is een uitdaging voor vandaag. 

Op zondag 24 juli 2022 zal de Sacramentsbroederschap opnieuw het Mirakel van Viversel-Hasselt herdenken met aanbidding tot 25 juli 2022 in de namiddag. Daarnaast komt er een symposium op zondag namiddag met als titel 'Schoonheid, bron van Evangelisatie'. Doel is om het belang van Katholieke kunst te bespreken in de evangelisatie in ons bisdom. Een broodnodige dialoog.