Aartsbisschop Rino Fisichella: Sacra 705 - 'I wish this event great success'

Aartsbisschop Rino Fisichella, hoofd van het eerste dicasterium van de Katholieke Kerk, dat van de Evangelisatie, schrijft ons naar aanleiding van het Symposium Sacra 705:

"The title of the symposium, "Beauty, Fountain of Evangelization", adequately expresses how the via pulchritudinis is a fundamental means for evangelization. Indeed, beauty captivates and creates a privileged form of contemplation that propels us to love and leads us to Christ. 

Wishing this event great success"

Iedereen van harte welkom dus voor de viering van 705 jaar Sacrament van Mirakel. Zie www.heiligsacrament.be .

Aanmelden kan via heiligsacrament@hotmail.be

Dony Mac Manus: breng schoonheid terug in de kunstwereld

Op 24 juli 2022 organiseert de Hasseltse Sacramentsbroederschap een symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie', naar aanleiding van de 705de verjaardag van het Mirakel van Viversel-Hasselt op 25 juli 1317. 

Dit artikel verscheen op aleteia.com op 26-5-2018, en is beschikbaar in het openbaar domein. Hier een vertaling naar het Nederlands.

Ierse beeldhouwer onderstreept het belang van traditie, anatomie en de Theologie van het Lichaam. 

Als je eens een slechte dag heb, denk dan aan dit verhaal uit het leven van Dony Mac Manus. In 2001, had deze Ier, die nu in New York City woont, een serie van slechte dagen. Het begon met het vreselijke nieuws van een New York politieman, een vader van kinderen voor wie Mac Manus oplette, op een avond ging zitten, en een kogel door zijn hoofd schoot. 

Na de scene van de tragedie bezocht te hebben en troost te geven aan zijn kinderen, ging Mac Manus terug naar zijn huis, een appartement in Queens. In het midden van de nacht werd hij wakker door geluiden van pijn en zuchten in zijn achtertuin. De buur die op de bovenste verdieping woonde, was uit het venster gesprongen om zelfmoord te plegen. Later die lente, brandde de kunstschool waar Mac Manus les volgde af. Een crucifix die hij had gemaakt voor zijn eindwerk was beschadigd doordat de bovenste verdieping er bovenop viel. Enkele weken later, op 11 september kwamen de twee brandweermannen die zijn crucifix uit het puin hadden gehaald, om bij de aanslag op de Twin Towers. 

'11 september was iets als 'Ik moet hier absoluut weg' zei Mac Manus in een interview, nog steeds onder de indruk 16 jaar later. Hij vloog naar huis, maar werd opgehaald op Dublin airport door zijn broer, die hem het bericht bracht van een vriend die zijn vrouw en kinderen had vermoord en zelfmoord trachtte te plegen. 

Het was vast voorzienigheid, dat de volgende halte voor Mac Manus Rome was, om mee te doen aan een beeldhouwcompetitie in het vaticaan. Hij won de opdracht niet, maar tijdens deze tijd maakte hij tekeningen van de Pieta van Michelangelo, uit drie richtingen. 

Door de Pieta te tekenen moest hij haar ook beschouwen, 'een van de mooiste beelden uit de geschiedenis' zei hij - en wat het voorstelt - ' de ergste misdaad die er bestaat in de geschiedenis: God-moord'. Deze ervaring was het antigif dat hij nodig had na zoveel verschrikkelijk leed. 

Wat Mac Manus bewoog was de combinatie van Michelangelo zijn kunde en spiritualiteit. 'Ik werd gevoed door de overvloed van het interne leven van de grote meester. Dat gaf me een enorme bewondering voor de diepte van deze erfenis en dat dit iets van buitengewone waarde is.'  

Door de Pieta te tekenen realiseerde hij dat 'als dit kunstwerk alles kan helen, al de wonden die ik kreeg, dan kan ik misschien als ik ook maar een heel klein beetje van de magie van Michelangelo zou kunnen hebben, kan ik iets bijdragen aan de wereld, of in ieder geval om de nieuwe generatie te leren om het veel beter te doen dan ik' zei hij. 'En ik voelde de drang om een protagonist te zijn, niet een consument van cultuur, en uit te gaan en bij te dragen tot de geschiedenis van de kunst zo goed als ik kan, en het was bevrijdend voor me om te realiseren dat ik geen Michelangelo moet zijn of een van deze grote kunstenaars, maar dat het voldoende is om in de achtergrond van hun carrière te staan, maar juist de plaats te scheppen waarin Michelangelo kon ontstaan. 

Uiteindelijk kon Mac Manus deze ruimte helpen scheppen - en niet minder dan in een van de plaatsten van deze grote meesters. In Florence, in Italië, lieten de Dominicanen hem toe om een Sacred Art School te beginnen in een voormalige studio van Fra Angelico. Zoals Fra Angelico streefde Mac Manus ernaar om kunst te maken en kunst te leren tot meerdere glorie van God. Maar hij bracht zelf een wat ander perspectief mee, en vol van zijn eigen ervaring en de tijd waarin we leven. 

Hij werd geboren in Dublin in 1971, en kwam jong in aanraking met kunst. Zijn moeder was een kunstenaar, en gaf hem toen hij 7 jaar was een stuk klei, waar hij maar 'een autootje of olifant' van moest maken. Ieder juveniel enthousiasme dat hij mocht hebben over de kunstwereld, werd ondermijnt bij zijn hogere studies. Hij werd buitengezet aan de National College of Art and Design in Dublin omdat hij zich niet wilde plooien naar de 'deconstructieve, relativistische groep' die daar de lakens uitdeelde. 

Dat was in zekere zin zijn eerste kennismaking met de ideologische revolutie van de 1960s en haar intellectuele architecten, Michel Foucault en Jacques Derrida. 

'Zij infiltreerden de universiteiten van het westen' legt Mac Manus uit 'en deconstrueerden eigenlijk het Engels, filosofie, theologie, architectuur en kunst - iedere discipline eigenlijk - die de grote Europese traditie, de Grieks-Romeinse, Judeo-Christelijke wortel van onze cultuur en zo de bakermat en bron van ideeën. ... In de kunstschool leerden ze ons niet tekenen of schilderen of beeldhouwen; ze zeiden je om naar de bibliotheek te gaan en een idee te krijgen, en als je een idee heb dan zoek je objecten en dan zoek je of je je idee met die objecten kan communiceren. Bijvoorbeeld door twee cola-blikjes aan elkaar te lijmen en dan nog wat rommel erbij. Gewoon relativistische onzin. Met als basis, dat als je een kunststudent bent, je dus een genie bent. Jij bent een kunstenaar. Er is geen standaard, geen discipline. ... Het is waarschijnlijk het meest ontaarde beroep in de geschiedenis ervan, want er is absoluut niets dat een kunstenaar kan doen dat in vraag mag gesteld worden. Hij kan op de grond spuwen en dat tot kunst verklaren.'

Niettemin werd het werk van Mac Manus voor zijn scriptie gekozen door het National Museum of Ireland voor permanent tentoon te stellen in de hedendaagse silver collection. Hij kreeg een Millennium Scholarship van 20 000 dollar van de Bank van Ierland om een Masters of Fine Att degree te volgen aan de New York Academy of Art, waar hij een heel andere aanpak vond dan zijn Ierse scholing, meer academisch en meer formeel. 

Het beeldhouwen van de crucifix aan de New York Academy was een levens-veranderende ervaring. 

'Fundamenteel wat ik wilde doen met de creatie van deze crucifix is essentieel het lichaam van Christus. Het is een academische studie van de botten en spieren van de kruisiging, en ik wat het lichaam van Christus aan het contempleren. Ik wilde in mijn eerste taal, de vorm, mijn eigen geloof uitdagen: Geloof ik werkelijk dat God botten en vlees werd? En ik deed het naar de design-theorieën van Michelangelo: een pyramide met spiraal, de pyramide van stabiliteit, de spiraal voor beweging.'

Het project kreeg als titel  Corpus Christi. Een bevriende priester kwam naar zijn studie en had als commentaar: 'Wat je doet is heel gelijkaardig aan de Theologie van het Lichaam van Johannes Paulus II.' Mac Manus had daar nooit van gehoord, gebaseerd op een aantal presentatie van de Paus die hij in het vaticaan hield. Maar na te luisteren naar opnames van Christopher West in verdediging van de Theologie van het Lichaam, was Mac Manus overtuigd van haar monumentale belang. 

'Ik startte om het te onderwijzen aan de New York Academy aan andere studenten van de studio. Iedere vrijdag avond, had ik een open forum over de Theologie van het Lichaam, en de studio was boordevol.' 'En dat ging door tot 3 uur s'morgens op zaterdagmorgen in de bars van Soho, met gesprekken over theologie, en heel wat plezier. Dit zijn kunstenaars die van over heel de wereld komen en alles studeren over het lichaam, behalve over wat het betekent, en hier kregen ze wat de betekenis was.'

Volgens de kenner van de Theologie van het Lichaam, Bill Donaghy, zijn de ideeën van Johannes Paulus II een 'verfriste, vernieuwde visie op de schoonheid en waardigheid van de menselijke persoon en onze universele roeping tot liefde en gemeenschap, die geschreven is in de sexualiteit van iedere man en vrouw.'

'Het was een echt geschenk, en het werd een echte nucleus van mijn apostolaat bij kunstenaars, om zo kunstenaars tot het geloof te brengen, omdat ze werkelijk een echte praktische relatie had die iets te zeggen had' 'Het was niet zomaar een ideologie of academisch gepraat. Het was iets dat werkelijk iets waardevol was dat aan hun werk kon bijdragen en aan hun verstaan wie ze zelf zijn.'

Als het lichaam heilig is, dan moeten Katholieke kunstenaars ook niet vasthouden aan valse ideeën over bescheidenheid. En tekenen of beeldhouwen van levende naaktmodellen is essentieel, volgens Mac Manus. 'Als je een volledige kennis hebt over het menselijk lichaam, dan heb je alles. Het is het meest gesofisticeerd en mooiste ding in de wereld, de menselijke conditie, de menselijke ziel. ... Dat betekent dan je in dialoog kan treden met de realiteit van de menselijke persoon voor u.'

Rond deze tijd, ontdekte Mac Manus de Brief aan de Kunstenaars van Paus Johannes Paulus II. In 2009 bracht hij, hij leefde toen een tijd in Florence, daar een aantal Katholieke kunstenaars bij elkaar voor de vernieuwing van de kunst. 

'We bestuurden de brief van de Paus samen, en bestudeerden het goed, en toen ik aan de laatste pagina kwam zag ik dat de datum exact 10 jaar eerder was.' 

Dat was de start van de Sacred Art School van Firenze.

Ondertussen was Osamu Tanimoto uit Tokyo naar Firenze gekomen om de oude meesters te bestuderen. 

Ik wilde schilderen zoals zij, zegt Tanimoto in een interview. 'Ik wist niets van het Evangelie of van de Kerk. Ik copieerde gewoon de meesters. Ze zijn mooi, maar ik begon te voelen dat ik iets niet begreep. Er was iets in deze schilderijen dat ze werkelijke mooi maakte.'

Tanimoto ontmoette Mac Manus op een tentoonstelling en liet zijn verwondering blijken. Mac Manus nodigde hem uit in zijn studio en de lezingen over de Theologie van het Lichaam. De twee kwamen tot een dialoog en Tanimoto werd een van de eerste studenten van de Sacred Art School. 

Met ouders die 'cultureel boeddhisten' waren, groeide Tanimoto op als agnost. Maar hij 'had de intuïtie dat er iets was dat hemzelf oversteeg. Dus was ik in zekere zin op zoek naar God. Ik was geïnteresseerd in het begin en het einde van het universum; vanwaar we komen en waar we heen gaan.'

Mac Manus stelde voor om met hem door de catechismus te lezen. 

Met de Theologie van het Lichaam als een soort onderpand, focussen de lessen van Mac Manus op schoonheid en het menselijk lichaam, zegt Tanimoto. 'Het is het mooiste design in de schepping. God maakte ons naar Zijn beeld. Dus is de studie van het naakt op vele manieren een gesprek met God. We zien het mooiste design van God.'

De leraar leidde de klas van Tanimoto door een diep onderzoek van een schilderij van de Aankondiging door Jacopo Pontormo, met de nadruk hoe de kunstenaar heel strikt de anatomische details volgt om schoonheid en genade uit de drukken in de verschijning van de aartsengel Gabriël. 

'Ik had niet begrepen dat er zo een innerlijkheid was in de kunstwereld,' zegt Tanimoto, 'Dus was het artistiek een grote revelatie, en ook spiritueel omdat ik de schoonheid kon voelen. ... En dat komt zowel van de wetenschap als zijn geloof. Het toonde aan dat wetenschap en geloof elkaar handen kunnen schudden en iets mooi maken, iets dat God van ons wil. Dat vind je niet vaak in hedendaagse kunst.'

Tanimoto was gedoopt in 2010, op de leeftijd van 28 jaar. 

De in New York geboren Shana Smith was al Katholiek, en kende de Theologie van het Lichaam, toen ze studeerde aan de Sacred Art School. Maar de ervaring bracht haar ertoe om de aanpak van Mac Manus te imitren. 

'De aanpak van Dony inspireerde met in mijn werk aan de Katholieke hogeschool' zegt Smith die les geeft aan St Ignatius College prep in Chicago. 'De reden waarom ik in een Katholieke school wilde werken was precies dat ik wilde zijn voor mijn studenten, wat Dony was voor mij, door hen in contact te brengen met sacrale kunst en voorwaarts gaan in de traditie. Dony maakt een mogelijkheid voor ons om in dialoog te treden met de oude meesters.'

Vandaag is Mac Manus niet langer verbonden aan de school in Firenze, maar wil een gelijkaardig project beginnen in Venice (USA). Een korte film over zijn visie en werk is gelanceerd in de USA. 

'Dony wil de traditie van de barok en naturalisme doen herleven, zoals ik dat wil doen met de Gotiek en naturalisme,' zegt de kunstenaar David Clayton, de stichter van The Way of Beauty. 

Wat we willen doen is om deze tradities weer in te voeren, en het is geen historisme, maar het leeft en ademt en ontwikkelt binnen de grenzen ... ze opnieuw toepassen op manieren die spreken voor mensen van vandaag. Ik denk niet dat we er al zijn. Niemand is. Maar Dony is zeker een van de leiderzs. Hij is een van de leiders van beeldhouwwerk in het naturalistische veld. ... en hij verbindt dit met de christelijke wereldbeeld en het verstaan van de menselijke persoon.' 

Wat betreft de plaats van de Theologie van het Lichaam in de kunst, zegt Clayton dat wat nodig is in de kunst vandaag is een 'algemene en diep verstaan van de antropologie van de menselijke persoon, en als je dat benadert vanuit de Theologie van het Lichaam dan is dat fantastisch, en dat is wat Dony heeft gedaan. 

Is kunst een toegangsweg tot God?

 vertaling van een artikel op Aleteia: Comment l'art est-il une voie d'accès à Dieu? door Sophie Mouquin. 

In voorbereiding op het symposium Sacra705: Schoonheid, bron van Evangelisatie, dat onze broederschap houdt op 24 juli 2022 in Hasselt. 

De christelijke kunst drukt de relatie tussen de mens en de God-Schepper uit. De artistieke creatie is een bijzondere weg om met de moderne mens het mysterie te ontdekken, als de kunstenaar zich voedt met een echte en constante dialoog met de Kerk.

De kunst is altijd al een weg nar God geweest, een weg via de schoonheid. Door de artistieke schepping, kan de mens zich openen voor wat hem overstijgt, voor iets dat boven hem is. Er is een christelijke opvatting die de kunst ziet als weg van waarheid die ons op de weg van de schoonheid zet, die de schoonheid openbaart. Dat is de zin van christelijke kunst. Schoonheid houdt de belofte en de pracht van de waarheid en de overvloed, dus God. God is mooi en goed. Christus is 'de mooiste onder alle mensen' (Ps 45,3) et de 'goede herder' (Joh 10,11) die de mens zijn oorspronkelijke schoonheid geeft. 

Een weg naar boven:

De Franse filosofe Simone Weil schreef: 'In alles wat in ons een puur en authentiek gevoel van schoonheid teweegbrengt, is er werkelijk de aanwezigheid van God. Het is bijna een incarnatie van God in de wereld, waarvan de schoonheid teken is.' En Paus Benedictus XVI, die deze passage van Simone Weil citeert, schrijft: 'De Schoonheid - degene die zichtbaar wordt in het universum en de natuur, tot degene die uitgedrukt wordt in kunstcreaties - kan een weg worden naar het transcendente, naar het ultieme mysterie, naar God, juist door haar capaciteit om de horizon van het menselijk bewustzijn te vergroten en te openen, om haar boven zichzelf uit te stuwen, en ons brengt over de afgrond van de oneindigheid."

'Authentieke schoonheid opent het menselijke hart voor nostalgie, voor een diep verlangen om te kennen, om lief te hebben, om naar de ander te gaan, naar wat boven zichzelf uitstijgt. Als we de schoonheid ons ten diepste laten raken, ons verwonden, onze ogen laten openen, dan herontdekken we de vreugde van het zien, de kracht om de diepe zin van ons zijn te herkennen, het mysterie dat ons omringt en waarop we steeds kunnen bouwen, het geluk en de passie van de dagelijkse inzet', zegt Paus Johannes Paulus II ons in zijn brief aan de kunstenaars in 1999.

De wereld van vandaag is niet onverschillig ten opzichte van kunst, juist in tegendeel:

De wereld van vandaag is gekenmerkt en wordt doorkruist door een soort hypersensibiliteit, in ieder geval door een visuele overvloed. Temidden van al die beelden, waarvan sommigen ons zicht kunnen perverteren, is de kunst in staat om ons te raken en de moderne mens te begeleiden die God zoekt zonder het te weten, en die moet leren kijken, omdat het 'beeld dat ik heb over de ander bepaalt mijn menselijkheid' (Benedictus XVI).

De kunst- in al haar vormen - doordringt onze hedendaagse gemeenschappen, tot op een punt dat het een massa consumptieproduct is geworden. De mensen van onze tijd zijn daardoor meer ontvankelijk om zich op die manier voor God te openen, door die weg, die de weg van de schoonheid is. Dat brengt ons terug op de vraag van de blik. We zien heel veel dingen, in een soort van boulemie van beelden, maar zonder ernaar te kijken. Dat is ook waar in het onderwijs: we zien jongeren maar we kijken er niet naar: ernaar kijken, dat vraagt een bekering. 

Als men leert kijken, dan ziet men God: 

Dat is de prachtige titel van een boek van EH Marie-Eugène de L'Enfant-Jésus: Ik wil God zien. Ja, onze God heeft dat uitzonderlijke, dat hij zich wil laten zien, zelfs aanraken, dat hij dus een zintuigelijke ervaring van het geloof mogelijk maakt. 

Heel lang, stelden de theologen de schoonheid voor als een 'uiterste ervaring': de schoonheid kwam na de goedheid en de waarheid. Dat zegt St Augustinus, om maar een van de reuzen van het Christelijke denken te citeren. Maar men kan de schoonheid ook zien als een begin, als de toegangsweg voor de goedheid en de schoonheid. Dat is wat Hans Urs von Balthasar verdedigt. De Schoonheid is een belofte, de geopenbaarde glorie van God, een propedeutiek. De ware schoonheid is maar een belofte, en hoewel mooi op haar eigen, maar is dat maar voor zover ze een belofte inhoudt. De aankondiging van het kerygma is niet woordelijk uitgedrukt. Ze laat zich zien, voelen. Ze toont het Woord. 

De schoonheid zal de wereld veroveren. 

De recente Pausen hebben zich in die geest tot de kunstenaars gericht, en treden de gedachten van Hans Urs von Balthasar bij, die de schoonheid beschouwde als een belofte die opent naar goedheid en waarheid. Men citeert vaak de zin van Dostoïevski 'De Schoonheid zal de wereld redden.' Dat komt uit de roman De Idioot (1868) waarin een jonge man Hippolyte Terentiev, zich richt tot prins Mychkin, de held van de roman: 'Is het waar, prins, dat u ooit gezegd hebt dat schoonheid de wereld zal redden. Heren, zei hij met aandrong tot allen, de prins zegt dat de wereld gered zal worden door de schoonheid, maar welke schoonheid zal dan de wereld redden?' En de prins antwoordt niet. Het christelijke antwoord is dat er veel schoonheden zijn, sensueel, esthetisch, maar dat alles slechts de reflectie is van een enkele Schoonheid, dat is God. De eerste esthetische schoonheid raakt ons met gevoel, door het zien,  het voelen, het gehoor. Maar ze volstaat niet op zichzelf. Een schoonheid die niet meer wil doen dan ons een plezier te bezorgen vergaat met het gevoel dat ze voortbracht. Maar de gevoelsmatige schoonheid, die welke Socrates ons voorstelt, doet ons een tweede schoonheid binnen gaan, de metafysische en ethische, die van Plato, waar de schoonheid geïdentificeerd wordt als waar en goed. 

We moeten die schoonheid hervinden.

We moeten die schoonheid hervinden en volgen, die geordend moet zijn als Schoonheid om werkelijk mooi te zijn. Zonder dat, kan de Schoonheid geperverteerd worden, zoals we leren uit de soms ambivalente houding in de Schrift: 'In plaats van de mens te openen voor de horizonten van de ware vrijheid, door ze naar boven te trekken, sluit ze juist op en maakt ze tot slaven zonder hoop of vreugde. Het gaat om een bekorende, maar hypocriete schoonheid, de verlangens opwekt, de zin naar macht, bezit en dominatie, en zich snel omvormt tot het tegendeel, door het gezicht aan te nemen van het obscene, van het schokkende en van de gratuite provocatie.' (Benedictus XVI)

De dialoog tussen de kunstenaars en de Kerk

Om kracht, macht en zin te geven aan zijn werk, moet de kunstenaar te rade bij de bron en steunen op de priesters. Zou de christelijke kunst dood zijn? Neen! Men associeert de Katholieke kunst met figuratieve kunst: de band tussen kunst en incarnatie legt die band uit. Onze God werd men, en liet zich zien, dus is voorstelbaar. Maar de christelijke kunst kan ook, en de geschiedenis toont dat aan, ook de wegen van het abstracte bewandelen. Er bestaan vandaag grote chirstelijke kunstenaars, moedige kunstenaars. Maar er is ook dringend een nood dat kunstenaars zich terug voeden, een echte dialoog hebben met de Kerk, want een christelijke kunst kan niet geïsoleerd leven van de gemeenschap die het geloof heeft. 

De Kerk moet terug inspiratiebron van de schepping worden. 

Gedurende eeuwen was de christelijke kunst een vrucht van een vruchtbare dialoog tussen kunstenaars en priesters en theologen. De Kerk van vandaag is geen (of zeldzaam) mecenas meer. Ze bestelt geen werken meer. Nochtans is dat essentieel, en Johannes Paulus II heeft meermaals onderstreept dat de dialoog tussen de kunst en het magisterium esssentieel is. De Kerk moet terug initiatiefneemster en inspiratiebron van schepping worden. De dialoog is noodzakelijk en vruchtbaar. En dat kan van hoge eenvoud zijn: een mooie pagina van het Evangelie doen kennen aan een kunstenaar die vandaar uit die gaat weergeven. Alle kunstenaars hebben dat nodig, om zo gevoed te worden. En welk beter voedsel dan het woord van God? De christelijke kunst kan niet op zichzelf geschapen worden, autogecentreerd. Ze moet voortkomen uit de rijkdommen van heel de gemeenschap, doorheen dialoog. 

Paulus VI sprak zo tot de kunstenaars: 'We hebben u nodig. Onze dienst heeft nood aan uw medewerking. Want zoals u weet is ons dienstwerk dat van prediken en toegankelijke en begrijpelijk maken, en zelfs bekoorlijk, die wereld van de geest, van het onzichtbare, van het ongrijpbare, van God. En daarin, bent u meesters. Dat is uw vak, uw missie; en uw kunst is die van de schatten van de geest te grijpen en die om te vormen in woorden, kleuren, vormen, van toegankelijkheid.'

De dialoog tussen de Kerk en kunstenaars is steeds vruchtbaar. 

Er zijn historische precedenten die de vruchtbaarheid van de dialoog tussen Kerk en kunstenaars laat zien: in de eerste eeuw van de XVIde eeuw kende de artistieke wereld een crisis, het maniërisme, een moment waarop het effect werd nagestreefd voor zichzelf, tot nadeel van de waarheid die ze wilde afbeelden. Sommige kritiek van protestanten was daarom niet zonder grond. Wat is er gebeurd? Op het concilie van Trente vroegen de concilievaders dat die vraag werd aangepakt, niet door het magisterium van de Kerk, maar pastoraal. Het gevolg was er bijna onmiddellijk. Een ongelooflijke vruchtbaarheid, enorme topwerken werden gemaakt als gevolg van de dialoog van de kunstenaars met de Kerk. 

Een van de goede voorbeelden van de vruchtbaarheid van die dialoog is het werk van Caravaggio. Caravaggio is een krachtige childer die de mensen enorm raakt en die ook vandaag nog een 'weg' tot evangelisatie is. Zijn werk was een product van een constante dialoog met de Kerk, een dialoog die soms hoog opliep, maar een echte dialoog: en de kunst voedt zich daarmee. Daar is werkelijk een taak voor de Kerk om zo nieuwe roepingen te doen bloeien. Als de christelijke kunst is uitgepraat, dan moet ze zich hernieuwen en zich voeten aan de bron: de Schrift en het gebed, en in gemeenschap niet alleen. Dat is een uitdaging voor vandaag. 

Op zondag 24 juli 2022 zal de Sacramentsbroederschap opnieuw het Mirakel van Viversel-Hasselt herdenken met aanbidding tot 25 juli 2022 in de namiddag. Daarnaast komt er een symposium op zondag namiddag met als titel 'Schoonheid, bron van Evangelisatie'. Doel is om het belang van Katholieke kunst te bespreken in de evangelisatie in ons bisdom. Een broodnodige dialoog. 

 

SACRA 705: Schoonheid, bron van evangelisatie: 24 juli 2022

Op 24 juli 2022 herdenkt de Hasseltse Sacramentsbroederschap de 705de verjaardag van het Mirakel van Viversel/Hasselt. Ze zal dat doen met een symposium met als thema: Schoonheid, bron van evangelisatie. 

Het symposium zal openen met een lezing door Dr Elisabeth Lev. Zij schreef een prachtig boek: How Catholic Art saved the Faith. Over het belang van de kunst van Rubens tot Caravaggio, voor het welslagen van de evangelisatie (Katholieke Reformatie) in de 16de en 17de eeuw.

Natuurlijk zal ze ook in Hasselt speciaal een focus leggen op de verdediging van de Eucharistie. 

Vandaar gaan we uit naar vormen van eigentijdse Katholieke Kunst vandaag, die bron zijn van Evangelisatie (en helaas vrij schaars te vinden zijn). 

Hou alvast zondag 24 juli 2022 vrij. 

De Kerk, Waarheen? Mgr Dominique Rey, bisschop van Fréjus-Toulon, heeft zijn laatste woord nog niet gezegd.

 In 2017 sprak Mgr Dominique Rey in Hasselt over 'van aanbidding tot evangelisatie', bij gelegenheid van de 700ste verjaardag van het Sacrament van Mirakel [Sacra 700]. De Hasseltse Sacramentsbroederschap organiseert op 24 juli 2022 een nieuw Symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie': Sacra 705.

Vertaling van een artikel in het publieke domein (le salon beige, Antoine Bordier):

Een pagina wordt omgedraaid voor de bisschop van het bisdom Fréjus-Toulon, Mgr Dominique Rey: 2021. Een nieuwe, andere, bladzijde wordt geopend, en moet zich nog vullen met letters, woorden, zinne: die van 2022. Hij vierde vorig jaar zijn 20 jaar als bisschop van dit bisdom, en in 2022 zijn 70ste verjaardag op deze aardse pelgrimstocht, of beter nog zijn maritieme navigatie. Want te midden van de storm, op deze onrustige zee, zit hij tussen twee waters, zoals de Kerk van Frankrijk. Slaapt hij zoals Christus aan het hoofd van het schip? Navigatie in troebele waters, met deze bisschop-skipper sinds lang. 

Zoals als steeds, ook al begint men het gewicht van leeftijd en de functie zich te laten voelen, is Mgr Rey in form. Hij maakt een grap, met een glimlach op het gelaat. In zijn witte auto - die niet geblindeerd is en zich niet laat omvormen toto papamobiel - luistert hij naar zijn favoriete zangers. Ze horen tot een vervlogen tijd, uit de tijd dat de zangers nog vertellers waren, poëten. Hij luistert naar Léo Ferré, Brassens, Brel. Vandaag luistert hij, terwijl hij met de auto op weg is naar zijn seminarie in La Castille, waar 60 seminaristen hem een feest hebben voorbereid, nu Kerstmis nadert, luistert hij naar een lied van Pierre Bachelet L'homme en blanc. De woorden zijn verrassend realistisch, al lijken ze nu van een verloren verleden: 

"Hij komt uit het vliegtuig, hij omarmt de aarde. Op zijn knieën op de grond, alsof hij een gebed zei. En terwijl de wachtenden niet weten wat doen, met hun oude discours, hun militaire tenues. Hij komt, hij daalt van de trap, daar is de man in het wit ..."

Die man, was paus Johannes Paulus II. Mgr Rey behoort tot zijn generatie. Hij ging in het seminarie op ongeveer het moment dat Karol Wojtyla Paus werd, minder dan 2 jaar later, in 1980. Hij werd gewijd in 1984, door kardinaal Jean-Marie Lustiger, aartsbisschop van Parijs. 

Vandaag kijkt hij naar zijn bisdom, naar het jaar 2021, en constateert dat

"de pandemie heeft onze gewoontes door elkaar gegooid. Zoals heel Frankrijk waren we erg geraakt door het virus. De gevolgen van de pandemie zijn op alle terreinen negatief geweest. Er heerst een echte ongerustheid voor de toekomst. We zitten in een cyclus waar kwetsbaarheid, schrik en gekheid heersen. Sommige mensen zijn heel erg eenzaam geworden. En wat moeten we denken van de media-druk en de politieke en regeringsbeslissingen?"

Tijdens deze crisis van de mondiale pandemie, heeft het bisdom Fréjus-Toulon wat van haar kudde verloren, in de strijd. Maar, ze heeft terug kunnen verbinden en nieuwe diensten kunnen bieden aan haar gelovigen om het geloof te beleven en de erediensten. 

"Tegenover de moeilijke situaties, vaak angstig, zijn jongeren opgestaan, en ze hebben groepen georganiseerd om eenzame mensen te bezoeken. Dankzij de nieuwe technologieën en het internet, hebben ze een sociaal netwerk georganiseerd dat La Traversée heet. Meer dan 30 000 nemen al deel en hebben verschillende momenten van hoop en barmhartigheid gemaakt. We hebben de dagelijkse mis via YouTube."

Een bisschop op de brug

Maar Mgr Rey laat de armen niet rusten tegenover deze crisis van COVID19, de roepingen crisis of de dechristianisatie. In tegendeel hij stroopt de mouwen meer dan op. Deze man van God is een echte navigator, die meer dan een oplossing uit zijn hoed weet te toveren. 

"Ja, ik ben een pelgrim. Ik zwerf over de wegen, de routes en de straatjes van mijn bisdom. Ik ben geen beheerder voor God. Ik ben geen functionaris van de Kerk. Ik ben een pelgrim."

Die pelgrim, is op de eerste plaats een poëet. Hij leest graag Baudelaire, Prévert, ...Hij schrijft zelf gedichten. En andere boeken die hem doen kennen tijdens zijn navigaties in de diepe wateren. Hij schreef boeken over de vrijmetselarij, over het leven, over de roeping, over de plaats van de leek in de Kerk, over de islam. 

Zijn laatste boek kwam dit jaar uit. De titel? "Wees een vader". Hij schreef het voor de sluiting van het jaar van St Jozef, zoals geopend door paus Franciscus. 

"Het is het jaar van de vader, legt hij uit. Men ziet het overal, de families imploderen, de koppels scheiden. De vader en de moeder worden afwezig in onze gemeenschappen, die zichzelf ledigen. Onze maatschappij moet de mannelijkheid terugvinden, het vaderschap, moedige en nederige mannen, die zich genereus inzetten voor het welzijn van hun familie en de gemeenschap. "

Voor hem is St Jozef het beste voorbeeld van een vader om te volgen. "Het is een rechtvaardige vader, goed en beschermend". 

Hij stelt hem voor als voorbeeld in heel zijn bisdom, dat bestaat uit een 10tal steden van gemiddelde grootte. In het westen is er Saint-Maximin, in het noorden Aups en Draguignan, in het oosten Fréjus en in het westen Toulon. Samen meer dan 1,1 miljoen mensen, en meer dan 100 000 gelovigen. En het is in deze landen dat in de 17de eeuw, volgens de geschiedenis van de Kerk, St Jozef verschenen is in 1660 in Cotignac. Een eeuw eerder in 1519 zouden ook Maria en het Kind Jezus er verschenen zijn. Ieder jaar in het eerste weekend van juli en bij het feest van de TenHemelopneming op 15 augustus, komen duizenden pelgrims naar de 2 heiligdommen in Cotignac, in dat gewijd aan St Jozef op de Mont Bessillon, en naar dat van Notre-Dame des Grâces, op de berg Verdaille. Dit bisdom zou het enige zijn, of is het enige waar er verschijningen zijn geweest van de Heilige Familie, het is te zeggen Jezus, Maria en Jozef. Dat is een schat voor het bisdom. Deze schat ligt voor Mgr Rey aan de basis voor de kerkelijke missie. En het is daarvoor dat hij roepingen aantrekt uit de hele wereld. 

Tijden van storm en schandalen

Mgr Rey verstopt niet dat 2021 een erg hard jaar was voor de Kerk, haar hiërarchie, leden, gelovigen, priesters en bisschoppen. 

"Ik zeg vaak dat het Christendom geboren is in een tombe die een kribbe geworden is. En het op momenten van heel grote crisis, dat de Kerk zich heeft kunnen hervinden en zich heeft kunnen ontwikkelen."

In zijn bisdom hebben de schandalen van pedofilie, de afzetting van Mgr Aupetit, in een drafje aangenomen door paus Franciscus, geen effect gehad op de wijdingen van de priesters in juni en september. Zijn bisdom trekt seminaristen aan, vanuit heel de wereld. Alsof dit bisdom op een eiland lijkt dat nog weerstand biedt aan de genadeloze dechristianisatie die meer en meer bisdommen teistert.

De pedofilie lijkt een echte tsunami, die de barken van de Kerk doet wankelen. De schandalen zijn er. 

"het rapport van de CIASE (Onafhankelijke commissie voor misbruik in de Kerk) heeft een licht geworden op de grootheid van het probleem, die het gelaat van Christus verminkt heeft. Op de bisschoppenconferentie (CEF) in Lourdes in afgelopen november, hebben getuigenissen mij erg geraakt. Ik werd verstomd, gechoqueerd van de drama's. We kunnen daar niet over zwijgen. We kunnen de slachtoffers geen zwijgen opleggen. We moeten hen aanhoren, begeleiden, en rekenschap geven. We denken na over een financiële vergoeding."

Aan stuurboord en bakboord

Zou de Kerk op de kruising van wegen staan? Lekt de boot aan alle kanten? Staan we op wegen waar het kwaad wint van het goede, de leugen van de waarheid, de storm van het bedaren? Gaat de Kerk ten onder of is ze zich aan het hervormen? Gaat ze naar een droog strand ... In de geschiedenis van de Kerk, heeft ze steeds op grote vervolgingen gereageerd, 2000 jaar geleden in de Romeinse periode, of tijden de kruistochten, tijdens de franse revolutie, of nog meer recent bij de vervolgingen van de Christenen in de Orient, heeft de Kerk zich steeds weten te hervormen doorheen de vervolging. Deze keer is de uitdaging anders, want het is van binnen uit, vanuit haar eigen leden, vanuit haar priesters dat de schandalen komen, zoals in de tijd van paus Alexander VI. Ze kan haar onschuld niet uitschreeuwen, met een argument van 'het is de fout van anderen'. Neen het is haar eigen. Ze heeft te lang gewacht, ze is medeplichtig geworden. Laat ons niet generaliseren. Maar als de storm zo oplaait, als het zo een cycloon is geworden, dan is het omdat zij die het wisten, tot hoog in de hiërarchie, hebben gezwegen en hebben laten begaan. 

De tijd van de schandalen en de stormen is de tijd van hervormingen en herstellen. 

"De Kerk is zich steeds aan het hervormen, zegt Mgr Rey. Zij wordt geleid door het mysterie van het Heil, dat ze naar de wereld moet brengen. Niet omgekeerd. Ze moet de leden van de Kerk helpen veranderen, zich bekeren. Wij moeten, en we zullen moeten verbeteren, onze gedragingen veranderen, onze kerkelijke relaties. We moeten harder werken in co-responsabiliteit met de leken."

Hij citeert wat cijfers. In zijn bisdom gaat het om een 10tal zaken, waarvan er 4 voor het gerecht. Het is een van de bisdommen waar het aantal gevallen het laagste is. 

"rififi" bij Mgr Aupetit

Na deze vragen over de pedofiliezaken, die lijken op de sparadrap van Kapitein Haddock, hebben we het over de affaire Mgr Aupetit. Eerst spreekt Mgr Rey over de moeilijkheden om vandaag bisschop te zijn: "Het is niet makkelijk bisschop te zijn. Maar, wij moeten Hem volgen tot op het Kruis."

Tijdens de plenaire sessie van de bisschoppenconferentie CEF is er bij enkele bisschoppen het woord 'ontslag' gevallen. Op datzelfde moment, hebben journalisten van Point een artikel geschreven dat het spectaculaire ontslag van een franse prelaat, van het belangrijkste bisdom van Frankrijk heeft teweeg gebracht. 

"Ik heb geen weet van de feiten waar het over gaat. Ik weet dat het een zware taak is, want het bissdom Parijs is erg zwaar. Er waren spanningen in verschillende dossiers. Maar waar zijn die niet? Ik was niet op de hoogte van de feiten". 

Laat ons snel de feiten samenvatten. 

Het onderzoek van de journalisten van Point, Marie Bordet en Violaine de Montclos was getiteld Archevêché de Paris: les mystères de Mgr Aupetit. En een samenvatting als een soort diaporama Du rififi dans le diocèse de Paris. De journalisten schrijven over de werkingsmethodes van de prelaat die men 'te voortvarend' duidt met als gevolg dat twee vicarissen-generaal, zijn dichtste medewerkers, ontslag namen met enkele maanden tussen. Dan waren er nog enkele affaires: de parochie St-Merry, die de aartsbisschop wilde sluiten omdat een minderheid van LGBTQI etc de activiteiten van de parochie naar hun hand zetten, en dan ook het motu proprio, Traditionis Custodes, dat de prelaat met kracht wilde uitvoeren en de traditionalistische Missen verbood, met name in Notre-Dame-du-Travail, in het 14de en St-François-Xavier in het 7de arrondissement. Maar de grootste 'revelatie' was de beschuldiging dat Mgr een intieme relatie zou hebben gehad met een vrouw in 2012. Mgr Aupetit heeft zich verdedigd. Maar hij bood zijn ontslag aan aan de Paus, om hem te laten beslissen. Die heeft het snel aangenomen op 2 december. Op een andere toon, die extreem snelle beslissing van de Paus deed denken aan de affaire Fillon [de presidentskandidaat die met een affaire over tewerkstelling van zijn vrouw, uit de presidentsrace verdween terwijl hij heel populair was bij Katholiek rechts].

Velen waren verbaast over de antwoorden van Paus Franciscus aan de media, tijdens een persconferentie in het vliegtuig. 

"Ik ken de zaak niet fundamenteel. Maar we moeten voorzichtig blijven. Zeker in deze tijd nu men meer en meer spreek over collapsologie, over een totale ineenstorting, het einde van een beschaving". 

De te bevaren wegen in 2022.

Mgr Rey bewaart zijn koers; zelfs als de oversteek over de wateren zout ontbreekt. Hij weet de schipbreuk te vermijden, de zeilen uit te zetten, en het grootzeil op te zetten wanneer het moet. Hij barst van de projecten. Hij, de bisschop-schrijver, wordt pelgrim als hij de christenen gaat helpen in de diepe wateren van het Midden-Oosten, de Libanon, Syrië, Jordanië ... Hij wordt kapitein als hij in het midden van de pandemie, grote investeringen begint te plannen om te moderniseren, bijvoorbeeld, in de heiligdommen van Cotignac. 

"We mobiliseren voor het herstel van de heiligdommen. Die hebben een nieuw elan nodig. Dat is het project voor 2022, en verder. Ik word 70 en ik moet mijn bisdom voorbereiden op de toekomst. VOor die volgende minderheids-generatie, maar erg getuigend, soms protesterend tegen de materiële miserie, de morele en spirituele gebreken van onze tijd." 

Die tekens van hoop ziet hij op de eerste plaats bij de jongeren, in de families. Hij ziet het in de grote christelijke evenementen, om het christendom te herlanceren, zoals het Congrès Mission. Hij ziet ze in de groepen van jonge christenen die zich mobiliseren om mensen met problemen, zieken armen, onmachtigen te helpen. 

Op 69 jaar houdt deze bisschop de koers van de boot, hoewel hij geboren werd in St-Etienne met zijn voeten op de grond. Hij houdt koers, die van de evangelisatie, tegen de wind en stormen en golven in. Hij heeft zich een dikke huid gevormd. In Toulon, die de grootste militaire zeebasis heeft van het continent zegt hij:

"Ik let sterk op wat ons verenigt en samen brengt. Al de Fransen, wat ook hun geschiedenis, hun oorsprong, religie is, hebben nood aan eenheid. Men ziet heel goed, hoe onze gemeenschap afbrokkelt. We moeten terug de weg naar God vinden. We moeten aandachtig zijn aan de nieuwheid die opspringt, aan het deel van het leven dat wegvalt. En we moeten opnieuw zoeken wat ons verbindt. Enfin, we moeten groter worden. De Kerk doet ons groeien."

En wat met de politiek? 

Mgr Rey houdt zijn scheepsmuts in de hand. Hij verlaat de brug. Hij ziet er een oude matroos uit, die al de wereldzeeên heeft getrotseerd. Zijn mooie borstkruis blinkt in de nacht van Toulon. Hij kijkt ver uit en zegt, als een proclamatie: 

"Frankrijk moet haar wortels terugvinden, haar doel en haar DNA. Frankrijk werd niet geboren in 1789. Haar geschiedenis, onze geschiedenis is 2000 jaar oud. Voor mij is de dimensie religieus. Zoals Paus Johannes-Paulus II ons uitnodigde, moeten we ons terug herinneren aan onze geloftes van ons doopsel. We moeten trouw worden aan de beloften van ons doopsel."

Is dat het doel voor 2022?

Hij bekijkt de presidentsverkiezingen met een zekere afstand.

"Het zijn niet de kandidaten die belangrijk zijn. Het zijn de programma's. We hebben programma's nodig die respect hebben voor de mens, de familie en het leven. De politiek is een soort beheer op heel korte termijn geworden. De politiek heeft als het ware een doodsliefde. Christenen moeten zich engageren in de politiek, in de nobele zin van die term. Sommigen staan op om het leven en het gezamenlijk welzijn te verdedigen. Dat is een goed teken."

Zijn grootste uitdagen blijft uiteindelijk om hen te bereiken die buiten de Kerk blijven. Voor hem "bestaat de Kerk voor zij die nog geen deel uitmaken van de Kerk, dus voor evangelisatie. We moeten niet bij onszelf blijven. 

Antoine Bordier, journalist en auteur. 

Foto van Mgr Rey, op 23 juli 2017, in Radisson Hasselt bij het Symposium van Sacra700.