Dony Mac Manus: breng schoonheid terug in de kunstwereld

Op 24 juli 2022 organiseert de Hasseltse Sacramentsbroederschap een symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie', naar aanleiding van de 705de verjaardag van het Mirakel van Viversel-Hasselt op 25 juli 1317. 

Dit artikel verscheen op aleteia.com op 26-5-2018, en is beschikbaar in het openbaar domein. Hier een vertaling naar het Nederlands.

Ierse beeldhouwer onderstreept het belang van traditie, anatomie en de Theologie van het Lichaam. 

Als je eens een slechte dag heb, denk dan aan dit verhaal uit het leven van Dony Mac Manus. In 2001, had deze Ier, die nu in New York City woont, een serie van slechte dagen. Het begon met het vreselijke nieuws van een New York politieman, een vader van kinderen voor wie Mac Manus oplette, op een avond ging zitten, en een kogel door zijn hoofd schoot. 

Na de scene van de tragedie bezocht te hebben en troost te geven aan zijn kinderen, ging Mac Manus terug naar zijn huis, een appartement in Queens. In het midden van de nacht werd hij wakker door geluiden van pijn en zuchten in zijn achtertuin. De buur die op de bovenste verdieping woonde, was uit het venster gesprongen om zelfmoord te plegen. Later die lente, brandde de kunstschool waar Mac Manus les volgde af. Een crucifix die hij had gemaakt voor zijn eindwerk was beschadigd doordat de bovenste verdieping er bovenop viel. Enkele weken later, op 11 september kwamen de twee brandweermannen die zijn crucifix uit het puin hadden gehaald, om bij de aanslag op de Twin Towers. 

'11 september was iets als 'Ik moet hier absoluut weg' zei Mac Manus in een interview, nog steeds onder de indruk 16 jaar later. Hij vloog naar huis, maar werd opgehaald op Dublin airport door zijn broer, die hem het bericht bracht van een vriend die zijn vrouw en kinderen had vermoord en zelfmoord trachtte te plegen. 

Het was vast voorzienigheid, dat de volgende halte voor Mac Manus Rome was, om mee te doen aan een beeldhouwcompetitie in het vaticaan. Hij won de opdracht niet, maar tijdens deze tijd maakte hij tekeningen van de Pieta van Michelangelo, uit drie richtingen. 

Door de Pieta te tekenen moest hij haar ook beschouwen, 'een van de mooiste beelden uit de geschiedenis' zei hij - en wat het voorstelt - ' de ergste misdaad die er bestaat in de geschiedenis: God-moord'. Deze ervaring was het antigif dat hij nodig had na zoveel verschrikkelijk leed. 

Wat Mac Manus bewoog was de combinatie van Michelangelo zijn kunde en spiritualiteit. 'Ik werd gevoed door de overvloed van het interne leven van de grote meester. Dat gaf me een enorme bewondering voor de diepte van deze erfenis en dat dit iets van buitengewone waarde is.'  

Door de Pieta te tekenen realiseerde hij dat 'als dit kunstwerk alles kan helen, al de wonden die ik kreeg, dan kan ik misschien als ik ook maar een heel klein beetje van de magie van Michelangelo zou kunnen hebben, kan ik iets bijdragen aan de wereld, of in ieder geval om de nieuwe generatie te leren om het veel beter te doen dan ik' zei hij. 'En ik voelde de drang om een protagonist te zijn, niet een consument van cultuur, en uit te gaan en bij te dragen tot de geschiedenis van de kunst zo goed als ik kan, en het was bevrijdend voor me om te realiseren dat ik geen Michelangelo moet zijn of een van deze grote kunstenaars, maar dat het voldoende is om in de achtergrond van hun carrière te staan, maar juist de plaats te scheppen waarin Michelangelo kon ontstaan. 

Uiteindelijk kon Mac Manus deze ruimte helpen scheppen - en niet minder dan in een van de plaatsten van deze grote meesters. In Florence, in Italië, lieten de Dominicanen hem toe om een Sacred Art School te beginnen in een voormalige studio van Fra Angelico. Zoals Fra Angelico streefde Mac Manus ernaar om kunst te maken en kunst te leren tot meerdere glorie van God. Maar hij bracht zelf een wat ander perspectief mee, en vol van zijn eigen ervaring en de tijd waarin we leven. 

Hij werd geboren in Dublin in 1971, en kwam jong in aanraking met kunst. Zijn moeder was een kunstenaar, en gaf hem toen hij 7 jaar was een stuk klei, waar hij maar 'een autootje of olifant' van moest maken. Ieder juveniel enthousiasme dat hij mocht hebben over de kunstwereld, werd ondermijnt bij zijn hogere studies. Hij werd buitengezet aan de National College of Art and Design in Dublin omdat hij zich niet wilde plooien naar de 'deconstructieve, relativistische groep' die daar de lakens uitdeelde. 

Dat was in zekere zin zijn eerste kennismaking met de ideologische revolutie van de 1960s en haar intellectuele architecten, Michel Foucault en Jacques Derrida. 

'Zij infiltreerden de universiteiten van het westen' legt Mac Manus uit 'en deconstrueerden eigenlijk het Engels, filosofie, theologie, architectuur en kunst - iedere discipline eigenlijk - die de grote Europese traditie, de Grieks-Romeinse, Judeo-Christelijke wortel van onze cultuur en zo de bakermat en bron van ideeën. ... In de kunstschool leerden ze ons niet tekenen of schilderen of beeldhouwen; ze zeiden je om naar de bibliotheek te gaan en een idee te krijgen, en als je een idee heb dan zoek je objecten en dan zoek je of je je idee met die objecten kan communiceren. Bijvoorbeeld door twee cola-blikjes aan elkaar te lijmen en dan nog wat rommel erbij. Gewoon relativistische onzin. Met als basis, dat als je een kunststudent bent, je dus een genie bent. Jij bent een kunstenaar. Er is geen standaard, geen discipline. ... Het is waarschijnlijk het meest ontaarde beroep in de geschiedenis ervan, want er is absoluut niets dat een kunstenaar kan doen dat in vraag mag gesteld worden. Hij kan op de grond spuwen en dat tot kunst verklaren.'

Niettemin werd het werk van Mac Manus voor zijn scriptie gekozen door het National Museum of Ireland voor permanent tentoon te stellen in de hedendaagse silver collection. Hij kreeg een Millennium Scholarship van 20 000 dollar van de Bank van Ierland om een Masters of Fine Att degree te volgen aan de New York Academy of Art, waar hij een heel andere aanpak vond dan zijn Ierse scholing, meer academisch en meer formeel. 

Het beeldhouwen van de crucifix aan de New York Academy was een levens-veranderende ervaring. 

'Fundamenteel wat ik wilde doen met de creatie van deze crucifix is essentieel het lichaam van Christus. Het is een academische studie van de botten en spieren van de kruisiging, en ik wat het lichaam van Christus aan het contempleren. Ik wilde in mijn eerste taal, de vorm, mijn eigen geloof uitdagen: Geloof ik werkelijk dat God botten en vlees werd? En ik deed het naar de design-theorieën van Michelangelo: een pyramide met spiraal, de pyramide van stabiliteit, de spiraal voor beweging.'

Het project kreeg als titel  Corpus Christi. Een bevriende priester kwam naar zijn studie en had als commentaar: 'Wat je doet is heel gelijkaardig aan de Theologie van het Lichaam van Johannes Paulus II.' Mac Manus had daar nooit van gehoord, gebaseerd op een aantal presentatie van de Paus die hij in het vaticaan hield. Maar na te luisteren naar opnames van Christopher West in verdediging van de Theologie van het Lichaam, was Mac Manus overtuigd van haar monumentale belang. 

'Ik startte om het te onderwijzen aan de New York Academy aan andere studenten van de studio. Iedere vrijdag avond, had ik een open forum over de Theologie van het Lichaam, en de studio was boordevol.' 'En dat ging door tot 3 uur s'morgens op zaterdagmorgen in de bars van Soho, met gesprekken over theologie, en heel wat plezier. Dit zijn kunstenaars die van over heel de wereld komen en alles studeren over het lichaam, behalve over wat het betekent, en hier kregen ze wat de betekenis was.'

Volgens de kenner van de Theologie van het Lichaam, Bill Donaghy, zijn de ideeën van Johannes Paulus II een 'verfriste, vernieuwde visie op de schoonheid en waardigheid van de menselijke persoon en onze universele roeping tot liefde en gemeenschap, die geschreven is in de sexualiteit van iedere man en vrouw.'

'Het was een echt geschenk, en het werd een echte nucleus van mijn apostolaat bij kunstenaars, om zo kunstenaars tot het geloof te brengen, omdat ze werkelijk een echte praktische relatie had die iets te zeggen had' 'Het was niet zomaar een ideologie of academisch gepraat. Het was iets dat werkelijk iets waardevol was dat aan hun werk kon bijdragen en aan hun verstaan wie ze zelf zijn.'

Als het lichaam heilig is, dan moeten Katholieke kunstenaars ook niet vasthouden aan valse ideeën over bescheidenheid. En tekenen of beeldhouwen van levende naaktmodellen is essentieel, volgens Mac Manus. 'Als je een volledige kennis hebt over het menselijk lichaam, dan heb je alles. Het is het meest gesofisticeerd en mooiste ding in de wereld, de menselijke conditie, de menselijke ziel. ... Dat betekent dan je in dialoog kan treden met de realiteit van de menselijke persoon voor u.'

Rond deze tijd, ontdekte Mac Manus de Brief aan de Kunstenaars van Paus Johannes Paulus II. In 2009 bracht hij, hij leefde toen een tijd in Florence, daar een aantal Katholieke kunstenaars bij elkaar voor de vernieuwing van de kunst. 

'We bestuurden de brief van de Paus samen, en bestudeerden het goed, en toen ik aan de laatste pagina kwam zag ik dat de datum exact 10 jaar eerder was.' 

Dat was de start van de Sacred Art School van Firenze.

Ondertussen was Osamu Tanimoto uit Tokyo naar Firenze gekomen om de oude meesters te bestuderen. 

Ik wilde schilderen zoals zij, zegt Tanimoto in een interview. 'Ik wist niets van het Evangelie of van de Kerk. Ik copieerde gewoon de meesters. Ze zijn mooi, maar ik begon te voelen dat ik iets niet begreep. Er was iets in deze schilderijen dat ze werkelijke mooi maakte.'

Tanimoto ontmoette Mac Manus op een tentoonstelling en liet zijn verwondering blijken. Mac Manus nodigde hem uit in zijn studio en de lezingen over de Theologie van het Lichaam. De twee kwamen tot een dialoog en Tanimoto werd een van de eerste studenten van de Sacred Art School. 

Met ouders die 'cultureel boeddhisten' waren, groeide Tanimoto op als agnost. Maar hij 'had de intuïtie dat er iets was dat hemzelf oversteeg. Dus was ik in zekere zin op zoek naar God. Ik was geïnteresseerd in het begin en het einde van het universum; vanwaar we komen en waar we heen gaan.'

Mac Manus stelde voor om met hem door de catechismus te lezen. 

Met de Theologie van het Lichaam als een soort onderpand, focussen de lessen van Mac Manus op schoonheid en het menselijk lichaam, zegt Tanimoto. 'Het is het mooiste design in de schepping. God maakte ons naar Zijn beeld. Dus is de studie van het naakt op vele manieren een gesprek met God. We zien het mooiste design van God.'

De leraar leidde de klas van Tanimoto door een diep onderzoek van een schilderij van de Aankondiging door Jacopo Pontormo, met de nadruk hoe de kunstenaar heel strikt de anatomische details volgt om schoonheid en genade uit de drukken in de verschijning van de aartsengel Gabriël. 

'Ik had niet begrepen dat er zo een innerlijkheid was in de kunstwereld,' zegt Tanimoto, 'Dus was het artistiek een grote revelatie, en ook spiritueel omdat ik de schoonheid kon voelen. ... En dat komt zowel van de wetenschap als zijn geloof. Het toonde aan dat wetenschap en geloof elkaar handen kunnen schudden en iets mooi maken, iets dat God van ons wil. Dat vind je niet vaak in hedendaagse kunst.'

Tanimoto was gedoopt in 2010, op de leeftijd van 28 jaar. 

De in New York geboren Shana Smith was al Katholiek, en kende de Theologie van het Lichaam, toen ze studeerde aan de Sacred Art School. Maar de ervaring bracht haar ertoe om de aanpak van Mac Manus te imitren. 

'De aanpak van Dony inspireerde met in mijn werk aan de Katholieke hogeschool' zegt Smith die les geeft aan St Ignatius College prep in Chicago. 'De reden waarom ik in een Katholieke school wilde werken was precies dat ik wilde zijn voor mijn studenten, wat Dony was voor mij, door hen in contact te brengen met sacrale kunst en voorwaarts gaan in de traditie. Dony maakt een mogelijkheid voor ons om in dialoog te treden met de oude meesters.'

Vandaag is Mac Manus niet langer verbonden aan de school in Firenze, maar wil een gelijkaardig project beginnen in Venice (USA). Een korte film over zijn visie en werk is gelanceerd in de USA. 

'Dony wil de traditie van de barok en naturalisme doen herleven, zoals ik dat wil doen met de Gotiek en naturalisme,' zegt de kunstenaar David Clayton, de stichter van The Way of Beauty. 

Wat we willen doen is om deze tradities weer in te voeren, en het is geen historisme, maar het leeft en ademt en ontwikkelt binnen de grenzen ... ze opnieuw toepassen op manieren die spreken voor mensen van vandaag. Ik denk niet dat we er al zijn. Niemand is. Maar Dony is zeker een van de leiderzs. Hij is een van de leiders van beeldhouwwerk in het naturalistische veld. ... en hij verbindt dit met de christelijke wereldbeeld en het verstaan van de menselijke persoon.' 

Wat betreft de plaats van de Theologie van het Lichaam in de kunst, zegt Clayton dat wat nodig is in de kunst vandaag is een 'algemene en diep verstaan van de antropologie van de menselijke persoon, en als je dat benadert vanuit de Theologie van het Lichaam dan is dat fantastisch, en dat is wat Dony heeft gedaan. 

Hoogmoed is de vijand van grote Kunst

 uit Catholic Herald - Pride is the enemy of great art. door Joseph Pearce, 11-07-2019

Vertaling van een artikel, mede in het kader van het symposium 'Schoonheid, bron van Evangelisatie' dat op 24 juli 2022 wordt georganiseerd in Hasselt

En hij zei: Laat ons de mens maken naar ons beeld en gelijkenis ... En God creëerde de mens naar zijn eigen beeld: naar het beeld van God creëerde hij hem: man en vrouw creëerde hij - Genesis 1: 26-27

Wat betekent het dat de mens geschapen naar Gods beeld en gelijkenis? Op welke manier maakt het beeld van God in ons ons anders dan de rest van zijn Schepping? En welk verband is er tussen dit beeld en onze verbeelding? 

We kunnen in zekere zin zeggen dat alle schepsels van God in zekere zin naar Zijn beeld geschapen zijn vermits ze de vruchten zijn van Zijn scheppende geest. Hij dacht hen of maakte hen tot wording. Hij is daarom de al-Vader en alle schepsel zijn Zijn kinderen. Daarom is het dat St Franciscus spreekt over broeder Zon en zuster Maan, of broeders wind en lucht, zuster water en broeder vuur. We delen het kind-zijn met de hele schepping omdat alles geschapen werd door dezelfde Vader. 

Maar is is een manier, zoals het boek Genesis ons duidelijk maakt, dat de Mens geschapen is in de gelijkenis en beeld van God, dat hem apart zet van al de rest van Gods schepsels. Maar als er iets uniek is in de mens, iets van Gods beeld en gelijkenis in de mens dat niet gevonden kan worden in andere schepsels, dan is het belangrijk om dat te onderscheiden. Wat is het dat ons anders maakt dan de rest van Gods schepselen? Op welke manier zijn wij als God? Wat maakt ons 'Goddelijk'?

Het antwoord is te vinden in de manier waarop wij de drie-ene schittering delen van het Goede, het Ware en het Schone. Hoewel alle dingen goed zijn in de zin dat ze alle gemaakt zijn door God, is er een diepere goedheid, die we kennen als deugd, die vrijheid van instinct vraagt, een vrijheid van de wil die ons vrijwillig het goede doet kiezen. Een eikenboom is goed, als een werk van goddelijke kunst, maar het is wat het is. Het kan alleen zijn wat een eikenboom kan zijn en kan enkel doen wat een eik voor geprogrammeerd is en moet doen. Het kan niets anders doen. De eik doet niets anders omdat hij geen wil heeft die hem toelaat om iets anders te doen. 

De Mens daarentegen, heeft de vrijheid om te kiezen om meer tenvolle te zijn wie hij moet zijn, dat is als God, maar hij kan kiezen om te weigeren. Meer ten volle als God zijn betekent goed zijn omdat God goed is, waar zijn omdat God waarheid is, en schoon zijn omdat God schoon is. Goed worden als God betekent meer lief te hebben, om ons vrijwillig opzij te zetten in offerende dienst voor de ander; meer waar te worden als God is door beter en helderder te redeneren, de realiteit leren kennen in overeenstemming met de manier dat God die kent; en schoon zijn zoals God schoon is, betekent de mooiheid van Gods beeld en aanwezigheid in Zijn schepping zien en zelf ook scheppers te worden, en mooie dingen te maken zoals God mooie dingen maakt. 

Als het maken van mooie dingen het beeld in ons toont van de Maker van alle mooie dingen, dan kunnen we zien dat ver-beeld-ing ons het lichtende beeld van Gods beeld in ons toont. De mens is niet gewoon geschapen; hij is gemaakt om een schepper te zijn. Hij is vrij om te zijn verbeelding virtuoos te gebruiken, en zijn talent te gebruiken conform aan de wil van de Schepper; maar hij kan ook kiezen om zijn talent te gebruiken voor zijn eigen hoogmoedige doelen, en de prijsloze parels van de verbeelding in de goot te werpen. 

Het talent van de verbeelding is niet anders dan de andere talenten van Gods beeld in ons. We kunnen ze vrij gebruiken of misbruiken. We kunnen goed zijn zoals God goed is, maar we kunnen dat ook weigeren, en het kwade kiezen; we kunnen waar zijn zoals God waarheid is, maar we kunnen ook de leugen kiezen; we kunnen mooie vruchten voortbrengen van de verbeelding zoals God van zijn eigen goddelijke verbeelding alles wat goed is voortbrengt, maar we kunnen ook kiezen voor lelijkheid of les fleurs du mal (zoals Charles Beaudelaire het zo evocatief verwoord), de zieke vruchten van een verbeelding die verziekt wordt door hoogmoed; 

De verbeelding, net als de ziel waar het een deel van is, moet gedoopt worden. Het moet sterven voor zichzelf zodat het kan verrijzen in Christus. Het is deze gedoopte verbeelding die de hoorn des overvloeds van grootse boeken heeft voortgebracht die de mooie bloesems zijn van de boom van het Christendom. 

SACRA 705: Schoonheid, bron van evangelisatie: 24 juli 2022

Op 24 juli 2022 herdenkt de Hasseltse Sacramentsbroederschap de 705de verjaardag van het Mirakel van Viversel/Hasselt. Ze zal dat doen met een symposium met als thema: Schoonheid, bron van evangelisatie. 

Het symposium zal openen met een lezing door Dr Elisabeth Lev. Zij schreef een prachtig boek: How Catholic Art saved the Faith. Over het belang van de kunst van Rubens tot Caravaggio, voor het welslagen van de evangelisatie (Katholieke Reformatie) in de 16de en 17de eeuw.

Natuurlijk zal ze ook in Hasselt speciaal een focus leggen op de verdediging van de Eucharistie. 

Vandaar gaan we uit naar vormen van eigentijdse Katholieke Kunst vandaag, die bron zijn van Evangelisatie (en helaas vrij schaars te vinden zijn). 

Hou alvast zondag 24 juli 2022 vrij. 

De Kerk is de behoedster van de cultuur. Schoonheid zal de wereld redden

Ook vandaag is de Kerk geroepen om een hoofdzakelijk culturele taak te vervullen. Culturele zaken komen misschien wel nog voor de evangelisatie. Ook Jozeph Ratzinger kon al in de jaren 1950 zeggen dat er 'zelfverklaarde christenen zijn, die leven als de heidenen'; dit christendom in naam alleen, dat geen effect heeft op het reële leven van de mensen, is vandaag te vinden in alle lagen van de maatschappij.

Nemen we voorbeelden uit Europa; het oudste Christelijke continent. Frankrijk dat recent verkiezingen had, ervaart vandaag de 'zombie Katholieken', dat zijn Katholieken die van zichzelf zeggen dat ze Katholiek zijn, maar nog niet voor één katholiek principe opkomen als ze in het publieke debat staan. In Italië is het Katholicisme naar de rand van de publieke samenleving gedwongen, en zelfs als er belangrijke en zwaarwichtige problemen worden bediscussieerd, is er niet één Katholiek die opkomt voor de Katholieke principes, terwijl zovelen zwichten in compromissen over hun principes. Eens was er een notie over de principes waar geen compromissen over mogelijk zijn, maar die zijn nu blijkbaar verdwenen.

Het is ook waar dat er veel Katholieken zijn die wel meer impact willen hebben op de maatschappij, en zij verdienen steun. Hun belangrijkste thema's zijn familie en het menselijk leven in het algemeen, met een speciale aandacht voor de 'gender issues'.

Tot slot, culturele vragen zijn nu fundamenteel. Terwijl de Pauselijke raad voor de cultuur haar 35ste verjaardag viert, is ze ook geroepen om leven- en gender-issues te behandelen, terwijl de 'Courtyard of Gentles' (de voorhof van de heidenen, een culturele dialoog opgestart door Benedictus XVI) van een plek van dialoog tussen gelovigen en ongelovigen, kunnen veranderen in een plaats die een duidelijkere Christelijke identiteit promoot.

Dat is de missie van de Kerk: uit te leggen aan de mensen wat de redenen zijn om Christus te geloven. En juist die vraag ontbreekt vaak in de discussies over de hervorming van de curia die vandaag vooral worden genomen vanuit functionele criteria. Het is belangrijk om terug te kijken in de geschiedenis om te zien dat het werk van de Heilige Stoel uiteindelijk gaat over cultuur, ook in haar diplomatieke missie.

Voor de Kerk zijn de echte periferieën niet alleen de armen. De echte naam van vrede is nog steeds ontwikkeling, zoals de Zalige Paulus VI schreef in Populorum Progresssio. Hoewel dit niet op de eerste plaats een materiële ontwikkeling is, maar een geestelijke ontwikkeling die de culturele bewustwording moet voeden.

door: Andrea Gagliarducci

Herstellen van de Schoonheid van de Sacrale Kunst - Restoring the Sacred.

In ons land, waar de kerken beheerd worden door raden, waarvan het Katholicisme zo ver gaat dat je gedoopt moet zijn, komen we vaak bijzondere kunst tegen in de kerken.
Men zegt dat het eigentijds is, modern zelfs. Dat is mogelijk. Tegelijk laat het ook een gebrek aan Katholiek geloof zien, een niet-begrijpen van de sacrale ruimte, en een ideologie die haaks staat op het Katholieke credo. Kortom een jaren-60-sfeertje.

Lumineus stoel-idee in de Carolus Borromeus van Antwerpen. Dat een kerkstoel dient om op te knielen, dat mensen er zijn om te focussen op het altaar waar God bij ons komt, zijn enkele van de aspecten die deze lumineuze vondst aan zich voorbij heeft laten gaan.

Cirkeltjes en driehoekjes, het thema van de glasramen van de Kathedraal van Luik. Het ergste is nog dat er ook nog een filosofische ideologie achter schuil moet gaan. Dat de glasramen niet getuigen van het Katholieke geloof, van een geïncarneerde God, of van de wortels in honderden jaren Katholieke kunst in Luik, schijnt geen probleem te zijn.

De monstruositeit van Fabre in de Kathedraal van Antwerpen. Egotripperij in brons gegoten, met behoeders van een Kathedraal die als hoogste prioriteit hebben om modern en eigentijds gevonden te worden, maar niet om het Evangelie te verkondigen. Alvast verhoogt het de kwaliteit van de kathedraal om een toeristisch museum/attractie te worden.

Dit verlies van schoonheid, zo betreurd door onder andere de filosoof Sir Roger Scruton (zie zijn boek Schoonheid, uitgegeven bij www.nieuwamsterdam.nl ), of onze goede vriend pater Uwe Lang (Signs of the Holy One, uitgegeven bij Ignatius), wordt toch op verschillende plaatsen in de Kerk aan de kaak gesteld.

Zo is er nu het prachtige programma van de Catholic Art Guild  in Chicago. De eerste spreker is Eric Bootsma. Gelukkig staan de presentaties op YouTube. Ook de kunst is een essentiële factor in de nieuwe evangelisatie.

Dit komt voort uit de prachtige parochie van St John Cantius:

 

"We deden gewoon exact wat het Romeins Missaal ons vroeg. En gewoon door dat te doen, deden we iets geweldig voor het herstellen van het sacrale. Want vandaag zijn er zoveel adaptaties, dat je je soms afvraagt: Ben ik nu naar de H Mis geweest of naar de Johny Carson show?"

 

 

Schoonheid zal de wereld redden: Maak van communicatie een kunst

Fragment uit het boek van 'mediapriester Roderick Vonhögen' : Avonturen in de wereld van film, games en nieuwe media:

Een brug hoeft niet alleen functioneel te zijn, maar mag ook mooi zijn. De Erasmusbrug in Rotterdam, de Tower Bridge in Londen en de Engelenbrug in Rome zijn prachtige bouwwerken waarvan elke toerist een foto maakt. De meest indrukwekkende bouwwerken op onze planeet zijn allemaal ontstaan uit een samenspel van architecten en kunstenaars. Idealiter is het met communicatie net zo. Het is niet alleen een functioneel proces. Communicatie mag ook tot de verbeelding spreken, verwonderen, mooi verzorgd zijn en iets uitstralen. En al helemaal als het gaat om religieuze communicatie. Het gaat mis als er alleen maar wordt gekeken vaar de inhoud.

Ik herinner mij een discussie aan tafel tijdens de priesteropleiding. We wilden graag mooie folders over der roeping tot het priesterschap om uit te delen op een jongerendag. Maar het mocht niet, het was te duur. "Je denkt toch niet dat een kleurenfolder iemand gaat overtuigen om priester te worden?" was het argument. "Dat is alleen maar verpakking. Het gaat om de inhoud". En precies in die houding zit het probleem. Wat waardevol is, verpak je in iets moois. Je serveert kaviaar niet in een plastic bakje met een geel frietvorkje. En de Mona Lisa hangt ook niet in een plastic lijst van IKEA. En toch zie je het overal gebeuren: foeilijke en achterhaalde kerkelijke websites, dodelijk saai vormgegeven pastorale brieven, goedbedoelde flodderige blaadjes of tenenkrommende kerkmuziek.

Waar is de schoonheid van de kathedralen? De zorg waarmee kerkmuziek werd gecomponeerd en uitgevoerd? De met de hand versierde Bijbelteksten en de prachtige glas-in-loodramen en beelden van de generaties voor ons? Gelukkig zijn er ook voorbeelden hoe het wèl kan, maar er is nog een hoop werk aan de winkel.

Schoonheid zou de wereld kunnen redden, ook vandaag nog.

Een van de meest geprezen kunstenaars van onze dagen in Vlaanderen is Jan Fabre. Hij is in ieder geval de geliefkoosde kunstenaar van de vrijzinnige elite geworden. Maar blijkbaar ook van de Kathedraal van Antwerpen; want wat doet dat beeld 'de man draagt het Kruis' daar in de Kathedraal?
'Het geeft de mens weer zoals hij is' is een van de commentaren. Inderdaad, het beeld gaat volledig over de mens. Over de postmoderne mens die God niet meer nodig heeft. En dat wordt gehuldigd in een kathedraal.

'Fabre is theatraal in een verblindende leegte', las ik in een van de commentaren. De werken tonen de mens die wetenschap verheft tot de nieuwe god. Volstrekt op zichzelf betrokken, individualistisch en losgeslagen van de Mensgeworden God. Deze man heeft niemand nodig. Hij beeld dan ook steeds zichzelf uit als het summum van het universum. Ook het beeld van een monstrans met hersens erin, zoals te zien op de recente Brafa-beurs, getuigt daarvan: de mens is zelf de nieuwe God.

Het is natuurlijk prachtig uitgevoerd, en degene die het gemaakt heeft is een echte vakman. Maar verder is het enkel nodeloos provocerend en blasfemisch. Een leuke trouvaille voor het ogenblik, meer niet.

Heel anders is de door God geïnspireerde kunst van de Vlaamse meesters. Zoals dit Laatste Oordeel van Memling. Men zal zeggen dat dat kunst is van een andere tijd. Wie zo iets opnieuw zou maken, zou toch helemaal niets teweeg brengen bij de toeschouwer die het Christendom niet meer begrijpt? 

Is dat zo? Als Dante vandaag de Divina Commedia zou schrijven, zou dat dan niets meer teweeg brengen? Ik denk het wel, schreef hij niet sommige van de politici en clerici van zijn tijd de hel in?

Stel u voor dat Memling morgen zijn atelier terug zou openen en het Laatste Oordeel zou schilderen, met bomterroristen in de hel, tezamen met hun leider Mohammed (van wie Dante zegt dat in de hel dagelijks zijn buik wordt opengereten), met Distelmans, Lallemand en Herman-Michielsen (van de abortuswetten) met bloed aan hun handen, met drugsverkopers en al de verantwoordelijken voor liquidaties waar we van horen, of van de invoerders van het homohuwelijk. En horen Luther en Calvijn daar ook niet thuis, die de Kerk uiteen spleten, maar zelf hun geloften niet nakwamen? En waar zouden Vangheluwe en de pedofiele priesters uitkomen. Of kardinaal Kasper met zijn verwarring-zaaiende proefballonnen?

Met aan de andere kant de slachtoffers van de moordlustige islam: de zusters van Moeder Theresa die onlangs werden vermoord, of de tal van christenen uit het Midden-Oosten, de kinderen van China die moesten wijken voor de eensgezinspolitiek of er vandaag vervolgd worden in de ondergrondse Katholieke Kerk, Edith Stein of pater Kolbe, de vermoordde Carolus Lwanga en de martelaren van Uganda die niet wilden meedoen aan de perversiteiten van hun heerser, ....

Wel dat schilderij zou vandaag ook zin hebben. Het zou de mens doen nadenken dat het leven eindig is, én dat er een oordeel volgt zoals we iedere zondag belijden in ons Credo; het zou de mens doen beseffen dat er ook een hel is en dat er ook iemand in zit en dus niet iedereen gered wordt ondanks zijn levensstijl. 

Dat zou inderdaad kunst zijn die de wereld kan redden. Maar allicht durft geen bisschop dat voor zijn Kathedraal bestellen....

Laat ons bidden voor onze vervolgde broeders en zusters in het Midden-Oosten.
Laat ons bidden voor de bekering van de moslims.

Schoonheid zal de wereld redden: Er is helemaal niets Katholieks aan de bekenste kunstwerken van onze tijd.

Zie CatholicHerald.co.uk
Column van E.H. Lucie-Smith

Gisterenavond had ik het geluk om de laatste opvoering bij te wonen van de nieuwste productie van de Barbier van Sevilla in de English National Opera. Dit is al lang een van mijn favoriete opera's en ik had kaartjes voor de avond dat Paus Franciscus werd gekozen, maar, allicht door de voorzienigheid, kon ik die avond niet in het operahuis geraken.

Rossini is een van de meest toegankelijke componisten, en het libretto van de Barbier is van de hoogste kwaliteit, wat wil zeggen dat het verhaal en de karakters de muziek waard zijn die hun gegeven werd. De productie door Jonathan Miller laat het volledige komische potentieel van dit wonderlijke verhaal zien, met een humorische vertaling.

Het was ook goed om de opera te zien in kostuums die Rossini ook zou herkend hebben, en niet eeuwig vermoderniseerd en in een of andere context, plaats of eeuw, in een poging om een punt te maken over iets dat niet met de opera te maken heeft. En alsof dat niet voldoende was, werden we ook nog getrakteerd op de fantastische uitvoering van de charismatische bariton Morgan Pearse, in de hoofdrol. Ik hou van opera, en zeker van dit soort opera, en zo had ik dus een fantastische avond;

En toch heb ik de indruk dat de opera in Londen minder succes heeft dan een 25 jaar geleden, toch in de opera aan het Coliseum of aan Covent Garden. Bij de Barbier van Sevilla zat ik in de loges, - met fantastische plaatsen op de tweede rij, wat niet verkocht was aan de normale prijs en dat was afgeslagen naar een twintigtal pond. Voorbij zijn blijkbaar de dagen dat opera een populaire vorm van entertainment was.

En dat vind ik jammer. Opera is in haar beginsel een erg Katholieke kunstvorm. Eerst was er de H. Mis, met haar magnifieke muzikale opvoeringen; toen kwam het Oratorium erbij, het religieuze drama dat gevierd werd in het Oratorium of een zijkapel (St Johannes in Valetta is een prachtig voorbeeld van hoe een Oratorium eruit zou moeten zien). En geleidelijk verloor het Oratorium haar exclusief religieuze karakter en werd een seculier drama, dat werd verbannen naar het theater. Maar ook al is opera vandaag iets seculier, ze heeft nog steeds een link naar het sacrale drama van de Mis, door de manier waarop muziek de woorden draagt en een expressie geeft die ze niet kan hebben als ze gewoon gesproken worden.

Opera is een kunstmatig fenomeen, wat maar bevestigd wat duidelijk is: het is een kunstwerk, en het gebruikt hulpmiddelen. Het werk is de manier om er een mening aan te geven. Men moet er niet op neerkijken. Grote kunst communiceert zo diep een mening dat men niet meer opmerkt dat het kunstmatig is, zo groot is de impact van de waarheid die verkondigd wordt.

Liturgie werkt ook op een gelijkaardige manier als opera. Er is een zekere kunstmatigheid in de liturgie. In de gewaden, de gestyleerde woorden, die niet natuurlijk klinken. Maar als je die elementen uit de liturgie zou halen dat zou je haar impact op den duur ten zeerste beperken en ook haar kracht om de waarheid te verkondigen. Er was uiteindelijk niets naturalistisch of gewoon aan het Laatste Avondmaal: het was een moment waarbij de woorden die gebruikt werden een wereld opriepen van betekenis die niet snel uitgeput zal zijn. Dat is de reden waarom we steeds aandacht moeten hebben aan de ars liturgica en de ars celebrandi. Dat is ook een goede reden waarom het niet gemakkelijk is om Katholiek te zijn en tegelijk een cultuurbarbaar!

Rossini werd in 1792 geboren en stierf in 1868, niet echt een gouden eeuw voor de Katholieke Kerk moeten we toegeven, een kerk die door zowat alles en iedereen werd gehinderd. En toch was de 19de eeuw toch een vruchtbare eeuw voor Katholieke muziek en Katholieke kunst, het adjectief zowel in de enge als brede zin gebruikt. Tegenwoordig leven we echter waarin beide niet veel voorstellen, en waar nihilisme het hoge woord schijnt te voeren. Er is niets Katholieks aan de bekendste werken van onze tijd, zoals het bed van Tracey Emin of de gepekelde haai van Damian Hirst.

We zouden ons kunnen afvragen waar het verkeerd ging. Of we kunnen naar tekenen van hoop kijken. Ik wed erop dat de eerste tekenen zullen te zien zijn in nieuwe composities - en inderdaad ze zijn er al - in nieuwe kunstwerken, in een vernieuwde ars celebrandi en ars liturgica.


---------------------------


Ook onze broederschap wil tot schoonheid leiden. Vandaar de opdracht aan verschillende tekenaars voor de kaften van de boekjes voor de lezingen in de voorbije jaren.

En het is des te meer een uitdaging nu de prille voorbereidingen beginnen voor het Zevende Jaar en de 700ste verjaardag van het Sacrament van Mirakel.

Zoals Plato zei: Schoonheid kan de ziel verwonden.